7429515049500 2413635-43243500 دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت دانشکده علوم انسانی گروه آموزشی جغرافیا پایاننامه تحصیلی جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد رشته : جغرافیا گرایش : برنامه ریزی توریسم عنوان: راهکارهای توسعه‌ی اکوتوریسم در شهرستان رامیان استان گلستان استاد راهنما: دکتر آتوسا بیگدلی استاد مشاور: دکتر بهمن رمضانی نگارش: صائب امدادی مهدی محله نیم سال تحصیلی: زمستان 1392 فرم ب فرم اطلاعات پایان‏نامه‏های کارشناسی ارشد و دکترای حرفه ای نام واحد دانشگاهی: واحد رشت کد واحد:117 کد شناسایی پایاننامه : نام و نام‏خانوادگی دانشجو: صائب امدادی مهدی محله شماره‏دانشجویی:900737724 سال و نیمسال اخذ پایاننامه :1392-نیمسال دوم عنوان پایان‏نامه کارشناسی ارشد یا دکتری حرفه ای : راهکارهای توسعه اکوتوریسم در شهرستان رامیان تاریخ دفاع از پایاننامه: 26/11/1392 تعداد واحد پایاننامه:6 نمره پایاننامه دانشجو به عدد: 19 به حروف:نوزده تمام چکیده پایاننامه: (شامل خلاصه، اهداف، روش های اجرا و نتایج به دست آمده) در این پژوهش به بررسی جاذبه‌های اکوتوریستی در شهرستان رامیان استان گلستان و ارائه راهکارهایی برای توسعه‌ی اکوتوریسم در این شهرستان ‌پرداخته شده است. برای ارائه‌ی راهکارها از دو تکنیک سوات و تحلیل سلسله مراتبی استفاده گردید.ابتدا با استفاده از تحلیل سلسله مراتبی به اولویت‌بندی نقاط اکوتوریستی در این شهرستان پرداختیم و سپس با استفاده از تکنیک سوات و بیان نقاط ضعف و قوت و فرصتها و تهدیدها از سه جنبه‌ی اقتصادی،اکولوژیکی و نهادی به ارائه‌ی راهکارها پرداختیم. شهرستان رامیان استان گلستان در جنوب غربی استان واقع و از شمال به شهرستان گنبد کاووس ، از جنوب به استان سمنان ، از غرب به شهرستان علی آباد کتول و از شرق به شهرستان آزادشهر متصل است.این شهرستان دارای جاذبه‌های فراوان اکوتوریستی مثل جنگل،دریاچه،آبشارها و چشمه‌ها و پوشش گیاهی و جانوری می‌باشد. بر اساس نتایج به‌دست‌آمده از تحلیل سلسله مراتبی(AHP) معیارهای امنیت با وزن 0.290 ، دسترسی آسان با وزن 0.269،تسهیلات با وزن 0.226 و منحصربه‌فرد بودن جاذبه با وزن 0.215 به ترتیب جایگاههای اول تا چهارم را دارا می‌باشند.نتیجه نهایی اولویت‌بندی جاذبه‌های اکوتوریستی در شهرستان رامیان بدین‌ترتیب است:باغ تاشته،گل رامیان،پارک جنگلی دلند،آبشارهای شیرآباد،قلعه‌میران،چشمه‌ها و آبشارهای سیدکلاته و اولنگ.رتبه‌بندی جاذبه‌ها با مدل تحلیل سلسله مراتبی نشان داد که فقط وجود ویژگی طبیعی منطقه عامل انتخاب افراد برای منطقه نیست چراکه عواملی مثل امنیت،دسترسی و تسهیلات نیز تاثیر زیادی در جذب گردشگران دارند . به کمک مدل سوات، نقاط ضعف و قوت در مورد توسعه‌ی گردشگری و اکوتوریسم در شهرستان رامیان به ترتیب بالارفتن انگیزه‌ی ماندگاری مردم محلی و نبود آموزش و آگاهی کافی از منافع گردشگری می‌باشد.بر اساس نتایجی که از مدل سوات به دست آمده است نقاط قوت،ضعف،فرصتها و تهدیدها از سه جنبه‌ی اقتصادی،اکولوژیکی و نهادی بیان شدند و استراتژی‌های رقابتی،استراتژیهای تنوع،استراتژیهای بازنگری و استراتژیهای تنوع ارائه شدند. واژگان کلیدی : اکوتوریسم،رامیان،SWOT ،AHP تعهد نامه اصالت پایان نامه کارشناسی ارشد اینجانب صائب امدادی مهدی‌محله دانش آموخته مقطع کارشناسی ارشد ناپیوسته به شماره دانشجویی900737724 در رشته جغرافیا-گرایش برنامه ریزی توریسم که در تاریخ 26/11/1392 از پایان نامه خود تحت عنوان :راهکارهای توسعه اکوتوریسم در شهرستان رامیان با کسب نمره 19 و درجه کارشناسی ارشد دفاع نموده ام بدینوسیله متعهد می‌شوم که : این پایان نامه حاصل تحقیق و پژوهش انجام شده توسط اینجانب بوده و در مواردی که از دستاوردهای علمی و پژوهشی دیگران (اعم از پایان نامه ،کتاب ،مقاله و...) استفاده نموده‌ام ، مطابق ضوابط و رویه‌های موجود ، نام منبع مورد استفاده و سایر مشخصات آن را در فهرست ذکر و درج کرده‌ام. این پایان نامه قبلاً برای دریافت هیچ مدرک تحصیلی (هم سطح ،پایین تر یا بالاتر )در سایر دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی ارائه نشده است. چنانچه بعد از فراغت ازتحصیل ، قصد استفاده و هر گونه بهره برداری اعم از چاپ کتاب،ثبت اختراع و .... از این پایان نامه داشته باشم ، از حوزه معاونت پژوهشی واحد مجوزهای مربوطه را اخذ نمایم. چنانچه در هر مقطع زمانی خلاف موارد فوق ثابت شود ، عواقب ناشی از آن را بپذیرم و واحد دانشگاهی مجاز است با اینجانب مطابق ضوابط و مقررات رفتار نموده و در صورت ابطال مدرک تحصیلی‌ام هیچگونه ادعایی نخواهم داشت. نام و نام خانوادگی : صائب امدادی مهدی محله تاریخ و امضاء تقدیر و تشکر : با تشکر از همسر عزیزم که در طی انجام این پژوهش به من کمک‌های زیادی کرد... با تشکر از خانم‌ها فاطمه و نساء سمیعی از اهالی قلعه‌میران که در پخش پرسشنامه‌ها به من کمک زیادی نمودند... با تشکر از اساتید گرامی دانشگاه آزاد رشت و استاد راهنما دکتر آتوسا بیگدلی شاد و سلامت باشید تقدیم به : مردم شهرستان رامیان و تمامی پژوهشگران در زمینه‌ی گردشگری فهرست مطالب صفحه فصل اول11-1. مقدمه21-2.طرح مسأله و ضرورت انجام تحقیق 31-3. اهداف تحقیق 51-4. بهره‌وران 51-5. قلمرو تحقیق51-6. پرسش اصلی تحقیق (مسأله تحقیق ) 51-7. فرضیه‌ها 61-8. روش و مراحل انجام تحقیق 61-8-1. نوع روش تحقیق 61-8-2. روش گردآوری اطلاعات Error! Bookmark not defined.1-8-4.روش تجزیه وتحلیل اطلاعات71-9. جامعه آماری 71-10. نمونه آماری71-11. سوابق مربوط 71-12. تعریف واژه های عملیاتی تحقیق 111-13.محدودیتهای تحقیق 13فصل دوم 142-1. تعریف توریسم و توریست182-2. گردشگری متمرکز و گسترده 202-2-1. گردشگری متمرکز 20 2-2-2. گردشگری گسترده 202-3. نوع شناسی توریسم 222-3-1.توریسم انبوه و توریسم بدیل یا آلترناتیو222-3-2.توریسم عادی و توریسم طبیعت‌گرا 222-3-3.توریسم فام یا توریسم فرهنگی، اکوتوریسم و ماجراجویانه232-4. توریسم عادی 232-5 . تعریف و مفهوم اکوتوریسم272-6. پیامدهای مثبت و منفی اکوتوریسم302-6-1.پیامدهای مثبت بالقوه اکوتوریسم302-6-2. پیامدهای منفی بالقوه اکوتوریسم302-7. برسی انواع طبیعت گرد‌ها 322-8. محیط طبیعی و صنعت توریسم 332-9. گردشگران و محیط طبیعی مقصد 352-10. ارزیابی منابع اکوتوریسم362-10-1. ظرفیت قابل تحمل و خورند362-10-2. ارزیابی طیف فرصت‌های اکوتوریسم382-11.ابعاد ظرفیت تحمل 392-12. سابقه اکوتوریسم 412-13. اهمیت اکوتوریسم 412-14. نوع‌شناسی اکوتوریسم 412-15. نمودار خطر پذیری در تورهای برنامه‌ریزی شده 422-16. مقایسه اکوتوریسم نرم و سخت 432-17. اقتصاد طبیعت گردی442-18. مدیریت مالی 492-19. توریسم پایدار502-19-1. ارتباط انواع توریسم با پایداری 512-20. اصول گردشگری پایدار522-21. اکوتوریسم پایدار 532-21-1. اصول زیربنایی در اکوتوریسم پایدار532-21-2.الگوی اکوتوریسم پایدار542-22. فعالان در صنعت اکوتوریسم 55 2-23. طبقه بندی اثرات اکوتوریسم بر طبیعت 562-24.جاذبه های اکوتوریسمی57فصل سوم 503-1.مقدمه513-2.وجه تسمیه رامیان 513-3.ویژگی‌های طبیعی523-3-1.موقعیت جغرافیایی523-3-2.ویژگی‌های زمین‌شناسی543-3-3.ویژگی های ژئومورفولوژی553-3-3-1.تیپ کوهستان 553-3-3-2.تیپ تپه‌ای553-3-3-3.تراس‌های رودخانه‌ای563-3-3-4.دشت‌های دامنه‌ای 563-3-4.ویژگی‌های توپوگرافی563-3-5.ویژگی‌های عمده توپوگرافی573-3-5-1.ناحیه کوهستانی573-3-5-2.ناحیه کوهپایه‌ای 573-3-5-3.ناحیه جلگه‌ای و پست 583-3-6.ویژگی‌های توپوگرافی و گردشگری 583-3-6-1.غارها583-3-6-2.کوه‌ها 593-3-6-3.پارک‌های جنگلی 593-3-6-4.آبشارها 603-3-7.ویژگی‌های آب‌و‌هوایی603-3-8.میزان بارندگی 613-3-8-1.تعیین تیپ اقلیمی623-3-9.منابع آب 623-3-10.رودخانه‌ها و آب‌بندها 633-3-10-1.آب‌های سطحی شهرستان 633-3-10-2.آب‌های زیرزمینی 653-3-11.خاک673-3-12.پوشش گیاهی رامیان 703-3-13.ذخیره‌گاههای جنگلی 723-3-14.پوشش گیاهی و گردشگری 723-3-15.پوشش جانوری723-3-16.ویژگی‌های انسانی 733-3-16-1.جمعیت733-3-16-2.ترکیب سنی و جنسی جمعیت 733-3-16-3.نژاد، زبان، قومیت733-3-17.اکوتوریسم در رامیان 74فصل چهارم774-1.مقدمه :784-2. نوع پژوهش از لحاظ هدف 784-3. روش و مراحل انجام تحقیق 784-3-1. روش تحقیق پژوهش حاضر از لحاظ مسیر794-3-2. روش تحقیق پژوهش حاضر از لحاظ زمان 794-3-3. روش تحقیق پژوهش حاضر از لحاظ نحوه جمع آوری داده ها 794-3-4. روش تحقیق پژوهش حاضر از لحاظ میزان ژرفایی 804-4. روش گرد آوری اطلاعات804-4-1. مطالعات اسنادی و کتابخانه ای 804-4-2. مشاهده 804-4-3.مصاحبه 814-5.جامعه آماری 814-5-1.-جامعه آماری814-5-2.نمونه آماری814-6. مقیاس های سنجش824-7. شیوه اجرای تحقیق :824-8. شیوه های تجزیه و تحلیل داده ها834-8-1.تحلیل محتوا 834-8-2. روش های آمار توصیفی 834-9.استفاده از مدل :834-9-1. تکنیک تجزیه و تحلیل استراتژیک سوات834-9-1-1. زمینه 834-9-1-2. مبانی و اصول844-9-1-3. فرآیند بکارگیری روش 854-9-1-3-1. مرحله اول854-9-1-3-2. مرحله دوم854-9-1-3-3. مرحله سوم854-9-1-3-4.مرحله چهارم864-9-1-4.تدوین راهبرد با استفاده از مدل سوات874-9-1. تکنیک تحلیل سلسله مراتبی AHP 87فصل پنجم895-1. مقدمه905-2 . یافته‌های جمعیت‌شناختی تحقیق905-2-1. جنسیت905-2-2. وضعیت سنی پاسخ دهندگان915-2-3. وضعیت تحصیلات925-2-4. وضعیت تأهل935-2-5. وضعیت شغل پا سخگویان935-3. یافته های توصیفی تحقیق945-3-1. یافته های توصیفی تحقیق در بخش گردشگران945-3-2. یافته های توصیفی تحقیق در بخش مردم بومی975-3-3. یافته های توصیفی تحقیق در بخش مسئولین1005-4.رتبه‌بندی معیارهای توسعه‌ی اکوتوریسم و انتخاب جاذبه‌های اکوتوریستی پیشنهادی بر اساس معیارها در شهرستان رامیان با استفاده از مدل AHP 1015-4-1.مدل‌سازی1025-4-2.تولید ماتریس مقایسات زوجی1025-4-2-1.وزن‌دهی معیارها1035-4-2-2. تبیین ضرایب اهمیت مناطق انتخاب‌شده(گزینه‌ها)1035-4-3.مجموع امتیازهای نهایی و انتخاب رتبه‌ی مناطق برتر1065-5.تجزیه و تحلیل SWOT در جهت ارائه‌ی راهکارهای توسعه‌ی اکوتوریسم در شهرستان رامیان1085-5-1. نقاط قوت ، ضعف ، فرصتها و تهدیدها1085-5-1-1 عوامل مؤثر داخلی بر اکوتوریسم در ناحیه مورد مطالعه1095-5-1-1 عوامل مؤثر خارجی بر اکوتوریسم در ناحیه مورد مطالعه110نمودار5-5. نقاط قوت ضعف فرصت تهدید ها1125-5-2.تحلیل نقاط قوت ضعف فرصتها و تهدیدها1135-5-3.جمع بندی دیدگاهها و ارائه اولویت نهائی از تحلیل SWOT1165 -5-4.ارائه استراتژی ها توسعه اکوتوریسم روستایی بر اساس تحلیل SWOT1175 -5-4-1. استراتژی های رقابتی / تهاجمی ( SO )1175 -5-4-2. استراتژیهای تنوع ( ST )1185 -5-4-3.استراتژیهای بازنگری (WO)1195 -5-4-4. استراتژیهای تدافعی (WT)1195-5-6.تحلیل SWOT122فصل ششم1236-1.مقدمه1246-2. تجزیه و تحلیل آماری و آزمون فرضیات تحقیق1246-2-1.آزمون فرضیه‌ی اول1246-2-2.آزمون فرضیه‌ی دوم1256-2-3.آزمون فرضیه‌ی سوم1266-3.پاسخ به پرسشهای پژوهش1276-3-1.آیا شهرستان رامیان دارای ویژگیهای مناسب و خاص برای اکوتوریسم می باشد؟1276-3-2.کدام بخش‌ها از شهرستان رامیان ویژگی های اکوتوریستی دارد؟1276-3-3. استفاده از تحلیل سلسله مراتبی در ایجاد و تقویت اکوتوریسم در شهرستان رامیان تا چه حدی موثر است؟1276-3-4. نقش کدام عامل در توسعه نیافتگی از اهمیت بیشتری برخوردار است ؟1286-3-5. راهکارهای توسعه اکوتوریسم کدامند؟1286-3-5-1.راهبردهای محیطی ، کالبدی جهت توسعه اکوتوریسم1286-3-5-2.راهبردهای نهادی جهت توسعه اکوتوریسم1296-3-5-3.راهبردهای اقتصادی جهت توسعه اکوتوریسم1296-4.نتیجه گیری 1306-5.پیشنهادات 131منابع132پیوست‌هاiفهرست جدول‌ها صفحه جدول2-1.ارزیابی طیف فرصت‌های اکوتوریسم............................................................................................. 38 جدول2-2.مقایسه اکوتوریسم نرم و سخت..................................................................................................... 42 جدول2-3.اصول گردشگری پایدار.................................................................................................................52 جدول3-1.میزان بارندگی سالانه در رامیان......................................................................................................70 جدول3-2.ضریب خشکی دومارتون...............................................................................................................71 جدول3-3.گونه‌های مهم درختی شناسایی‌شده در شهرستان رامیان.................................................................80 جدول3-4.گونه‌های مهم درختچه‌ای شناسایی‌شده در شهرستان رامیان...........................................................81 جدول4-1.طیف لیکرت...................................................................................................................................94 جدول4-2.راهبردهای چهارگانه بر اساس مدل سوات.....................................................................................100 جدول5-1.توزیع پاسخگویان بر حسب جنس..................................................................................................104 جدول5-2.توزیع پاسخگویان بر حسب سن.....................................................................................................104 جدول5-3.توزیع پاسخگویان بر حسب میزان تحصیلات.................................................................................106 جدول5-4.توزیع پاسخگویان بر حسب وضعیت تاهل.....................................................................................106 جدول5-5.توزیع پاسخگویان بر حسب شغل....................................................................................................107 جدول5-6.توزیع گردشگران بر حسب دلایل سفر.............................................................................................108 جدول5-7.جاذبه‌های طبیعی ممتاز از دید گردشگران.........................................................................................110 جدول5-8.ایجاد فرصت‌های شغلی از دید گردشگران........................................................................................112 جدول5-9.علل توسعه نیافتگی و عدم توسعه‌ی گردشگری به‌خصوص اکوتوریسم از دید مردم بومی...............113 جدول5-10.علل توسعه نیافتگی و عدم توسعه‌ی گردشگری به‌خصوص اکوتوریسم از دید مسئولین...............114 جدول5-11.ماتریس مقایسه دوتایی معیارهای گردشگری نسبت به یکدیگر از دید مسئولین............................118 جدول5-12.ماتریس مقایسه دوتایی گزینه‌ها بر اساس معیار امنیت....................................................................119 جدول5-13.ماتریس مقایسه دوتایی گزینه‌ها بر اساس معیار منحصربه‌فردبودن جاذبه........................................120 جدول5-14.ماتریس مقایسه دوتایی گزینه‌ها بر اساس معیار دسترسی آسان.......................................................121 جدول5-15.ماتریس مقایسه دوتایی گزینه‌ها بر اساس معیار تسهیلات................................................................121 جدول5-16.ماتریس رتبه‌بندی نهایی مناطق..........................................................................................................123 جدول5-17.نقاط قوت..........................................................................................................................................125 جدول5-18.نقاط ضعف............................................................................................................................................ 126 جدول5-19.فرصت‌ها ............................................................................................................................................... 127 جدول5-20.تهدیدها................................................................................................................................................... 127 جدول5-21.ماتریس تحلیل SWOT(عوامل استراتژیک داخلی)................................................................................ 130 جدول5-22.ماتریس تحلیل SWOT(عوامل استراتژیک خارجی)............................................................................... 131 جدول5-23.اولویت‌بندی نقاط قوت و ضعف و فرصتها و تهدیدها............................................................................ 132 جدول5-24.استراتژیها بر اساس عوامل درونی و بیرونی............................................................................................. 137 جدول6-1.بررسی دلایل سفر به رامیان........................................................................................................................ 142 جدول 6-2.آزمون خی دو برای فرضیه‌ی اول.............................................................................................................. 142 جدول 6-3.آزمون خی دو برای فرضیه‌ی دوم.............................................................................................................. 143 جدول 6-4.آزمون خی دو برای فرضیه‌ی سوم.............................................................................................................. 143 فهرست شکل‌ها صفحه شکل2-1.ارتباط تعاملی انواع توریسم................................................................................................................. 23 شکل2-2.پیوستار مسئولیت بشری و اکوتوریسم................................................................................................43 شکل2-3.اکوتوریسم مسئول و مطلوب:پیوستار انواع اکوتوریسم.......................................................................44 شکل2-4.ارتباط انواع توریسم با پایداری...........................................................................................................51 شکل2-5.فعالان در اکوتوریسم..........................................................................................................................55 شکل3-1.تصویر ماهواره‌ای گستره‌ی مورد مطالعه و جانمایی مناطق اکوتوریستی آن........................................87 فهرست نمودارها صفحه نمودار2-1.طیف مراکز طبیعت‌گردی.................................................................................................................... 42 نمودار5-1. توزیع گردشگران بر حسب دلایل سفر..............................................................................................108 نمودار5-2. جاذبه‌های طبیعی ممتاز از دید گردشگران.........................................................................................110 نمودار5-3. ایجاد فرصت‌های شغلی از دید گردشگران........................................................................................112 نمودار5-4.ساختار سلسله مراتبی برای رتبه‌بندی جاذبه‌های اکوتوریستی شهرستان رامیان...................................117 نمودار5-5. نقاط قوت و ضعف و فرصتها و تهدیدها...........................................................................................128 فهرست نقشه‌ها صفحه نقشه3-1.شهرستانهای استان گلستان....................................................................................................................60 نقشه3-2.موقعیت شهرستان‌های رامیان در بین شهرستانهای استان گلستان.........................................................61 نقشه3-3.محدوده‌ی شهرستان رامیان...................................................................................................................62 نقشه3-4.رودخانه‌های شهرستان رامیان...............................................................................................................72 نقشه3-5.خاک شهرستان رامیان........................................................................................................................... 77 نقشه3-6.پوشش گیاهی شهرستان رامیان............................................................................................................ 81 چکیده در این پژوهش به بررسی جاذبه‌های اکوتوریستی در شهرستان رامیان استان گلستان و ارائه راهکارهایی برای توسعه‌ی اکوتوریسم در این شهرستان ‌پرداخته شده است. برای ارائه‌ی راهکارها از دو تکنیک سوات و تحلیل سلسله مراتبی استفاده گردید.ابتدا با استفاده از تحلیل سلسله مراتبی به اولویت‌بندی نقاط اکوتوریستی در این شهرستان پرداختیم و سپس با استفاده از تکنیک سوات و بیان نقاط ضعف و قوت و فرصتها و تهدیدها از سه جنبه‌ی اقتصادی،اکولوژیکی و نهادی به ارائه‌ی راهکارها پرداختیم. شهرستان رامیان استان گلستان در جنوب غربی استان واقع و از شمال به شهرستان گنبد کاووس ، از جنوب به استان سمنان ، از غرب به شهرستان علی آباد کتول و از شرق به شهرستان آزادشهر متصل است.این شهرستان دارای جاذبه‌های فراوان اکوتوریستی مثل جنگل،دریاچه،آبشارها و چشمه‌ها و پوشش گیاهی و جانوری می‌باشد. بر اساس نتایج به‌دست‌آمده از تحلیل سلسله مراتبی(AHP) معیارهای امنیت با وزن 0.290 ، دسترسی آسان با وزن 0.269،تسهیلات با وزن 0.226 و منحصربه‌فرد بودن جاذبه با وزن 0.215 به ترتیب جایگاههای اول تا چهارم را دارا می‌باشند.نتیجه نهایی اولویت‌بندی جاذبه‌های اکوتوریستی در شهرستان رامیان بدین‌ترتیب است:باغ تاشته،گل رامیان،پارک جنگلی دلند،آبشارهای شیرآباد،قلعه‌میران،چشمه‌ها و آبشارهای سیدکلاته و اولنگ.رتبه‌بندی جاذبه‌ها با مدل تحلیل سلسله مراتبی نشان داد که فقط وجود ویژگی طبیعی منطقه عامل انتخاب افراد برای منطقه نیست چراکه عواملی مثل امنیت،دسترسی و تسهیلات نیز تاثیر زیادی در جذب گردشگران دارند و برای این مسائل در برنامه‌های توسعه‌ی اکوتوریسم باید برنامه‌ریزی گردد. به کمک مدل سوات، نقاط ضعف و قوت در مورد توسعه‌ی گردشگری و اکوتوریسم در شهرستان رامیان به ترتیب بالارفتن انگیزه‌ی ماندگاری مردم محلی و نبود آموزش و آگاهی کافی از منافع گردشگری می‌باشد.بر اساس نتایجی که از مدل سوات به دست آمده است نقاط قوت،ضعف،فرصتها و تهدیدها از سه جنبه‌ی اقتصادی،اکولوژیکی و نهادی بیان شدند و استراتژی‌های رقابتی،استراتژیهای تنوع،استراتژیهای بازنگری و استراتژیهای تنوع ارائه شدند. واژگان کلیدی : اکوتوریسم،رامیان،SWOT ،AHP مقدمه یکی از مهمترین فعالیت های انسان معاصر که موجب تغییراتی اساسی در مسائل سیاسی ، اقتصادی ، فرهنگی و روش زندگی انسان ها شده جهانگردی است .همچنین جهانگردی باعث ایجاد تفاهم جهانی و صلح و همچنین اعتلای فرهنگ و کسب درآمد می باشد(پاپلی یزدی،1390: 34). در جوامع صنعتی کنونی که بشر در شهر های بزرگ با انواع مشکلات و معضلات و آلودگی صوتی و اقلیمی و . . . مواجه است بهترین راه جهت زدودن خستگی و فرسودگی جسمی و روحی و پی بردن به عظمت آفرینش و درک مفاهیم زیبایی شناختی ، جهانگردی  می باشد.   اهمیت گردشگری در صلح و تفاهم بین المللی و فرهنگی موجب شده است که مجمع عمومی سازمان ملل متحد روز 29 سپتامبر ( 5 مهر ماه ) هر سال را روز جهانی جهانگردی اعلام کند .بر طبق گزارش انجمن جهانی اکوتوریسم (TIES) ، شمار گردشگران طبیعت در هر سال تا 10% در حال افزایش بوده و این در حالی است که طبق آمارهای WTO، 60% گردشگران دنیا را طبیعت گردها به خود اختصاص داده اند و به تاکید سازمان جهانی توریسم رشد طبیعت گردی در جهان چنان شتاب ناک است که این قرن را قرن اکوتوریسم نامید.(نشریه شماره42 سازمان جهانی اکوتوریسم) در این شرایط ، قرار دادن اکوتوریسم به عنوان محور گردشگری ایران از توجیه منطقی برخوردار خواهد بود زیرا در سال 2000میلادی سازمان جهانی یونسکو، کشور ایران در مقام هفتم ذخیره گاه های زیست کره زمین معرفی نمود که بی شک در این ارزیابی وجود چشم اندازهای طبیعی متنوع ساحلی، کوهستانی، جنگلی، کویری و بیابانی همراه با نمود چهار فصل و تنوع زیستی و توپوگرافی (از 27 متر زیر سطح دریا تا 5671 متر بالاتراز سطح دریا) بی تاثیر نبوده است. پژوهش حاضر به ارائه‌ی راهکارهایی جهت توسعه‌ی اکوتوریسم در شهرستان رامیان و اولویت‌بندی جاذبه‌ها اصلی اکوتوریستی منطقه می‌پردازد و برای این کار از دو تکنیک SWOT و AHP استفاده شده است. فصل اولکلیات پژوهشمقدمه گردشگری با سرعتی بیش از گذشته در حال تغییر و دگرگونی است این تحولات که از انقلاب صنعتی آغاز شده همچنان ادامه دارد . تولید اتومبیل ، ایجاد و گسترش راه آهن تسهیلات پرواز هواپیماهای مسافرتی و بازنگری قوانین کار و افزایش اوقات فراغت همگی دست به دست هم داده اند تا صنعتی نوپا به نام گردشگری را شکل دهند. اما گردشگری به دلیل اهمیت و اثراتی که از لحاظ اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی و سیاسی و زیست محیطی که در سازمانهای فضایی شهر و روستا می تواند داشته باشد، بدون برنامه ریزی امکان پذیر و دست یافتنی نخواهد بود. به طور کلی برنامه ریزی قادر است تا نقش مهم و کلیدی در حل تضادهایی که توسعه گردشگری می تواند ایجاد نماید ایفا کند ، توسعه گردشگری از یک سومی تواند اثرات و منافع مثبت اقتصادی ، اجتماعی ، فرهنگی و حتی زیست محیطی در جامعه گردشگر پذیر داشته باشد و از سوی دیگر اثرات منفی در تمامی ابعاد و بخصوص در بعد زیست محیطی ایجاد نماید ، ایجاد تعادل در این زمینه بایستی به گونه ای باشد که اثرات مثبت بیشتر از اثرات منفی باشد . اگر به منابع محیطی و منابع انسانی که اساس رشد و توسعه اند بی توجهی و یا کم توجهی شود بدون شک منجر به توسعه پایدار نخواهد شد و با مشکلات و معضلات فراوانی روبرو خواهیم شد. پتانسیل گردشگری ، بیش از همه چیز به سرمایه های جغرافیایی کیفیت مناظر طبیعی و آثار تاریخی و فرهنگ بومی آن بستگی دارد‏ ‏‏‏ لذا ارزش نهادن به این عوامل و تبدیل آنها به عناصر قابل عرضه ، ترویج سیاست ، حفظ و مراقبت از سنتها ، آداب و رسوم ، چشم انداز ها ، محیط زیست منطقه ، جذابیت و اقامت آن را تضمین می نماید و شهرستان رامیان را به صورت یک محصول گردشگری در می آورد. "انجمن بین المللی بوم گردی " تاسیس شده به سال 1990 این تعریف از بوم گردی را تایید کرده است: " بوم​گردی سفر مسئولانه به مناطق طبیعی است که از محیط زیست حفاظت می نماید و زندگی بهتر و رفاه بیشتری را برای مردم محلی فراهم می کند."(درام و مور،1387: 4) همانقدر که آگاهی و تجربه نسبت به فعالیت​های بوم​گردی افزایش می​یابد،نیاز به ارائه تعاریف جامعتری تفصیلی​تر بیشتر احساس می شود،در سال 1999،مارتا هانی[1] تعریفی عالی و دقیق از بوم گردی ارائه نمود: " بوم گردی معمولا سفری است به مناطق حفاظت شده[2] ی بکر و آسیب پذیر که سعی می شود تاثیر این سفر بر محیط اندک باشد،در مقیاس کوچک انجام پذیرد،به افزایش سطح آگاهی گردشگران کمک نماید،سرمایه هایی را برای حفظ محیط زیست فراهم کند،به طور مستقیم به توسعه اقتصادی و اقتدار سیاسی جوامع محلی کمک کند و به فرهنگ های مختلف و حقوق بشر احترام گذارد."(همان:5) 1-2.طرح مسأله و ضرورت انجام تحقیق امروزه صنعت توریسم وبه ویژه توریسم داخلی جایگاه خاصی در اقتصاد کشورها داشته و نقش فعال و موثری در ارتقاء ساختار اقتصادی ،اجتماعی و فرهنگی کشورها بخصوص در کشورهای رو به توسعه بازی می کند.از این رو این کشورها قادر شده​اند مسائل مهمی نظیر در آمد ارزی،رونق اشتغال ،تبادل و تعامل فرهنگی ،ایجاد بازار مصرف تولیدات و خدمات ،و حضور آگاهانه و فعالانه در عرصه ارتباطات و اطلاعات جهانی را در جهت پیشرفت و توسعه کشورشان برای مردم شان به ارمغان آورند(بررسی های بازرگانی ، 1381 :27 ). توریسم نیازمند بررسیهای مضاعف و بیشتر در مقایسه با سفرهای منفرد روزانه و گشت وگذار معمولی در طبیعت است. بنابراین برخلاف توریسم تودهای که منابع آن مولفههای خاص و منفردی می باشند ، اکوتوریسم یا گردشگری مبتنی بر طبیعیت نیازمند مدنظر قرار دادن مولفه های مختلفی از قبیل تمایلات افراد در انتخاب تور، آسایش، آگاهی بخشی، یادگیری و فرار به طبیعت و دور شدن از زندگی روزانه دارد. که این مولفه ها در حقیقت تشکیل دهنده صنعت توریسم پایدار نیز می باشند. بنابراین مشاهده می شود که اکوتوریسم در حقیقت زیر مولفه ای از صنعت توریسم پایدار است(Alaeddinoglu and Can، ) و توریسم در مناطق گردشگر پذیر نیازمند تعیین ظرفیت گردشگری و توان توریستی هر منطقه است تا اثرات ناپایداری حاصله از صنعت توریسم کاهش یابد(Bennett et al.،). شهرستان رامیان نگین استان گلستان در جنوب غربی استان واقع و از شمال به شهرستان گنبد کاووس ، از جنوب به استان سمنان ، از غرب به شهرستان علی آباد کتول و از شرق به شهرستان آزادشهر متصل است. .(سایت فرمانداری رامیان،1392)این شهرستان با داشتن 75949 کیلومتر مربع مساحت دارای دو بخش مرکزی و فندرسک ، چهار دهستان قلعه میران ، دلند، فندرسک شمالی و فندرسک جنوبی – سه شهر رامیان ، دلند ، خان ببین – 51 روستای کددار و 13 آبادی بدون کد می باشد.(موسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی،1387)بر اساس آخرین سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال 1385 بالغ بر 82 هزار نفر جمعیت دارد که از این تعداد بیش از 30 هزار نفر در مناطق شهری و حدود 52 هزار نفر در مناطق روستایی سکونت دارند.آب و هوای شهرستان معتدل و به واسطه مجاورت با جنگل و کوهستان هوای مطبوع و ییلاقی دارد. از نظر نزولات جوی قسمت کوستانی آن دارای زمستان سرد و برفی و تابستان معتدل دارد. .(سایت فرمانداری رامیان،1392)شهرستان رامیان یکی از قطب های کشاورزی و دامی استان گلستان و ایران است. کل اراضی مستعد زراعی آن 34273 هکتار بوده که 30976 هکتار به صورت آبی و 3297 هکتار به صورت دیم کشت میگردد.ضمناً در این منطقه در سطح 6587 هکتار نیز کشت مجدد از جمله سویا ، شالی ، ذرت و..... صورت می گیرد. بنابراین مجموع کشت این شهرستان 40860 هکتار می باشد و میزان تولید محصولات زراعی این شهرستان سالانه بالغ بر 333000 تن می رسد. همچنین سطح اراضی باغی این شهرستان قریب به 300 هکتار می رسد و میزان تولید محصولات باغی شهرستان سالانه بالغ بر 19000 تن است. مردم این منطقه در کنار فعالیتهای کشاورزی و دامداری از هنر صنایع دستی نیز بهره مند هستند و از مهمترین صنایع دستی منطقه می‌توان به چادر شب بافی (ابریشم بافی ) اشاره کرد .(همان) از جاذبه‌های گردشگری شهرستان رامیان می‌توان به قله ۲۴۰۰متری قلعه‌میران(موران ، ماران)، استخر طبیعی گل رامیان با عمق نزدیک به ۸۰متر، مجموعه آبشارهای سرخه‌کمر به تعداد ۵آبشار، مجموعه آبشارهای جوزک، مجموعه آبشارهای سیدکلاته به تعداد ۸ آبشار، مجموعه آبشارهای چفت که تعداد انها به ۱۲ آبشار می‌رسد که کوتاهترین آن ۸ و بلندترین آن ۳۲ متر ارتفاع دار،مجموعه آبشارهای پشمکی، چشمه نیلبرگ، چشمه سیدکلاته، انجیرچشمه، منطقه کوهستانی و برف‌گیر اولنگ، چشمه پیرکرم، دهکده توریستی پاقلعه، جنگل دره‌ملا و باغ تاشته، پارک جنگلی زیبای دلند، ذخیره‌گاه بین‌المللی سرو زربین، جنگل پنهان خانه، گرم چشمه، دیوچشمه، روستای تاریخی کشکک، تپه تاریخی نقاره‌خانه، بقعه متبرکه امامزاده بی‌بی حلیمه خاتون الهادی و همچنین موزه مردم‌شناسی شهرستان رامیان اشاره کرد. با توجه به جاذبه های طبیعی موجود در شهرستان رامیان می توان به آینده ی اکوتوریسم در این منطقه با توجه به برنامه ریزی مناسب امیدوار بود.موقعیت مناسب مکانی این شهرستان که در مسیر بزرگترین قطب گردشگری مذهبی یعنی مشهد در ایران می باشد نیز از عوامل عبور و جذب گردشگران در این منطقه می باشد.وجود ویژگیهای خاص طبیعی مثل جنگلها و آبشارها و کوهها در منطقه و قرارداشتن در مسیر گردشگری از ویژگیهای است که می تواند باعث رشد و ترقی توریسم در منطقه باشد و علاوه بر این ویژگی وجود جاذبه های انسان ساخت،نزدیکی و متصل بودن به جنگل ابر و همچنین صنایع دستی نیز در توسعه توریسم منطقه موثر خواهد بود.(سایت سازمان میراث فرهنگی،صنایع دستی و گردشگری استان گلستان،1392) با بیان ویژگیهای توریستی منطقه ضرورت برنامه ریزی مناسب توریسم و اکوتوریسم در منطقه ی رامیان به شدت حس می شود. 1-3. اهداف تحقیق میزان و اهداف تحقیق به اختصار عبارتند از: 1.ارائه راهکارها برای توسعه اکوتوریسم برای جذب بیشتر گردشگران در رامیان 2. آشنا نمودن مدیران و برنامه ریزان به اهمیت و ضرورت توجه به فعالیتهای پایه و سازگار اقتصادی در نواحی دارای جاذبه های طبیعت‌گردی. 3. شناخت ظرفیتهای اکوتوریسم شهرستان رامیان 4. معرفی مزایای اقتصادی اکوتوریسم در تامین معیشت مردم محلی 1-4. بهره‌وران طی تحقیق انجام شده سازمانها و ادارات ذیل می توانند از نتایج تحقیق در برنامه‌ریزی های کوتاه مدت و بلند مدت خود استفاده کنند: سازمان میراث فرهنگی،صنایع دستی و گردشگری استان گلستان شهرداری و شورای شهر رامیان سازمان محیط زیست رامیان دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی آژانس‌های مسافرتی 1-5. قلمرو تحقیققلمرو موضوعی:این پژوهش به بررسی راهکارهای توسعه اکوتوریسم ، اولویت‌بندی جاذبه‌های اکوتوریستی و بیان نقاط قوت و ضعف اکوتوریسم می‌پردازد. قلمرو زمانی:از فرورین ماه سال 1392 تا بهمن ماه 1392 قلمرو مکانی:شهرستان رامیان 1-6. پرسش اصلی تحقیق (مسأله تحقیق ) 1.آیا شهرستان رامیان دارای ویژگیهای مناسب و خاص برای اکوتوریسم می‌باشد؟ 2.کدام بخش ها از شهرستان رامیان ویژگی های اکوتوریستی دارد؟ 3. استفاده از تحلیل سلسله مراتبی در تقویت اکوتوریسم در شهرستان رامیان تا چه حدی موثر است؟ 4. نقش کدام عامل در توسعه نیافتگی اکوتوریسم رامیان از اهمیت بیشتری برخوردار است ؟ 5. راهکارهای توسعه اکوتوریسم کدامند؟ 1-7. فرضیه‌ها با توجه به ویژگیهای طبیعی موجود در رامیان،این شهرستان می‌تواند به عنوان مقصدی برای فعالیت‌های اکوتوریستی تبدیل شود. نداشتن برنامه مناسب و عدم سرمایه‌گذاری بخش دولتی و خصوصی در زمینه گردشگری در حوزه اکوتوریسم، و ضعف تأسیسات و تجهیزات مناسب برای گردشگری نسبت به سایر عوامل از اهمیت بیشتری در عدم توسعه گردشگری و اکوتوریسم در منطقه برخوردارند. به نظر می رسد که ناآگاهی گردشگران از پتانسیل گردشگری و عدم تبلیغات و معرفی شهرستان رامیان،در توسعه نیافتگی صنعت گردشگری در منطقه رامیان مؤثرند. 1-8. روش و مراحل انجام تحقیق 1-8-1. نوع روش تحقیق جهت دستیابی به اهداف تحقیق از روشهای پیمایشی با هدفهای توصیفی و روش توصیفی- تحلیلی از طریق بررسی و تحلیل آثار و پیامدهای اقتصادی ، اجتماعی و محیطی در ناحیه مورد مطالعه استفاده شده است.محقق در ابتدابا توجه به اطلاعات ثانوی موجود به بررسی چگونگی وضعیت و اثرات آنی در توسعه جامعه مورد مطالعه پرداخته و آن را توصیف می کند و سپس جهت جلوگیری از مخفی ماندن عوامل تأثیرگذار در این تحقیق از روش اکتشافی استفاده شده است، در نهایت با توجه به تجزیه و تحلیل های آمار و اطلاعات جمع آوری شده و نیز برنامه ریزی استراتژیک مدل SWOT استراژیهای مناسب جهت توسعه توریسم در منطقه مورد مطالعه ارائه شده است که در اینجا از روش تحقیق کاربردی استفاده شده است.برای اولویت بندی جاذبه ها نیز از تکنیک AHP که از سری تکنیک‌های تصمیم‌گیری چند معیاره است استفاده نموده‌ایم. 1-8-2. ابزار گردآوری اطلاعات کلیه اطلاعات و مطالب در خصوص موضوع تحقیق را از منابع کتابخانه ای و همچنین اطلاعات اینترنتی جمع آوری نموده و سپس در بررسی میدانی و اجرایی علاوه بر بررسی میدانی منطقه با استفاده از روش مشاهده ، مصاحبه و ارائه پرسشنامه به تحقیق خواهیم پرداخت و سپس با استفاده از روش های آمار توصیفی و دیگر مدلهای مرتبط مورد تجزیه و تحلیل قرار خواهد گرفت 1-8-4.روش تجزیه وتحلیل اطلاعاتروش تجزیه و تحلیل اطلاعات با عنایت به ماهیت فرضیه‌های تحقیق استفاده می‌شود، استفاده از روشهای آماری توصیفی استنباطی و به صورت مقایسه‌ای که از GIS و SPSS برای ورود داده‌ها استفاده و با استفاده از تکنیک تحلیل سلسله مراتبی به رتبه‌بندی جاذبه‌ها می‌پردازیم.برای ارائه الگوی بهینه نیز از مدل سوات SWOT استفاده می‌شود .در مدل تحلیلی SWOT همانا انطباق عوامل داخلی و خارجی به صورتی است که یک ماتریس استراتژیک و با معنی می سازد.چهار ترکیب به ترتیب حد اکثر- حد اکثر(قوتها/فرصتها) حداکثر-حداقل(قوتها تهدیدها)،حداقل- حداکثر(ضعف ها/ فرصتها)حداقل- حداکثر(ضعف ها/تهدیدها) نامیده می‌شوند. 1-9. جامعه آماری جامعه آماری مورد مطالعه در این تحقیق شامل مردم بومی،شورای شهر و برنامه ریزان و مسئولان امر گردشگری شهرستان رامیان و شهرهای دلند و خان ببین که از شهرهای این شهرستان هستند می باشند ،همچنین گردشگران ورودی به منطقه که به طور تصادفی انتخاب و مورد سوال قرار گرفته اند قسمتی از جامعه آماری پژوهش مورد نظر را در بر می گیرند. 1-10. نمونه آماری محل مورد مطالعه دارای 4418 خانوار می‌باشد که از این خانوارها تعداد 354 خانوار به عنوان حجم نمونه از طریق فرمول کوکران انتخاب شده و به منظور انتخاب نمونه از بین برنامه ریزان امر گردشگری و مسئولان و اعضای شورای اسلامی شهرهای رامیان و دلند و خان‌ببین و روستاهای اطراف، 40 نفر به عنوان نمونه انتخاب گردیده‌اند ، از بین گردشگران نیز به طور تصادفی بین 200 نفر نمونه توزیع شدند. 1-11. تحقیقات پیشین منشی زاده،1376، در کتاب جهانگردی ابتدا به تعاریف و مفاهیم جهانگردی پرداخته و سپس به ابعاد اقتصادی توریسم،عوامل موثر و برنامه ریزی در توریسم،مکانها وارزشها،بازتابهای مثبت ومنفی صنعت توریسم و جهانگردی و جایگاه آن در ایران پرداخته و می گوید با توجه به وجود جاذبه های متنوع طبیعی و چشم اندازهای زیبای جغرافیایی و میراثهای عظیم تاریخی آثار بدیع و با شکوه هندی،دارای جایگاه ویژه ای است که در اثر توجه بیشتر می تواند به یکی از قطبهای بزرگ توریستی و اکوتوریستی دنیا تبدیل گردد. شارپلی،1380،در کتاب گردشگری روستایی ترجمه رحمت الله منشی زاده و فاطمه نصیری ، می گوید که گردشگری با تمامی انواع و اشکالش می رود تا به عنوان اولین فعالیت پیشتاز اقتصاد جهانی بدل گردد.توریسم روستایی نیز به عنوان یکی از مهمترین اشکال گردشگری،سهم برجسته ای را دراین خصوص به خود اختصاص می دهد.در دوران ما گردشگری روستایی یکی از مردمی ترین انواع توریسم محسوب می گردد و بنا به گفته مسئولین سازمان،سالیانه بیش از هفتاد درصد گردشگران در همکاری و توسعه اقتصادی تفریحات کشورهای صنعتی جهان از انواع روستایی برخوردار می گردند. بیگدلی،1382،در مقاله خود تحت عنوان نقش منابع طبیعی و توسعه پایدار در جذب اکوتوریسم،امکانات و محدودیت ها می گوید کشور ایران با داشتن تنوع جحغرافیای و منابع طبیعی،فرهنگی،تاریخی و مذهبی توانایی بالقوه در جذب اکوتوریست دارد که با برنامه ریزی دقیق این توان بالقوه می تواند به فعالیت در آید که باعث رونق اقتصادی،ارتقا سطح فرهنگ منابع طبیعی و تا حدودی حل معضل بیکاری در مناطق جاذب اکوتوریست باشد .این مقاله در همایش جغرافیا و توریسم دانشگاه آزاد اسلامی واحد نوشهر و چالوس به چاپ رسیده است. ناصر مهردادی و همکاران،1382،در مقاله خود با عنوان اکوتوریسم و توسعه پایدار ضمن بیان تعریف و ضرورت اکوتوریسم و توسعه پایدار به ذکر راهها و محدودیتها و موانع موجود می پردازد و می گوید اکوتوریسم پدیده نسبتا تازه ای است که بخشی از صنعت توریسم را شامل می شود که به دلیل پرداختن به پایداری بوم شناختی اجتماعی،فرهنگی و اقتصادی از اهمیت ویژه ای برخوردار است. این مقاله در همایش جغرافیا و توریسم دانشگاه آزاد اسلامی واحد نوشهر و چالوس به چاپ رسیده است. سفیدی شیرکوهی،1383،در پایان نامه کارشناسی ارشد خود تحت عنوان بررسی اکوتوریسم در بندر انزلی با تاکید بر توانمندیها و قابلیتها می گوید که در این تحقیق مشخص شده که باران،دمای دمای هوا و رطوبت مهمترین تاثیر را در جذب اکوتوریسم دارد و بهترین ماه جهت مسافرت به تالاب انزلی خردادماه می باشد .این پایان نامه در دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت دفاع شده است فنل،1385،در کتاب خود با عنوان مقدمه ای بر طبیعت گردی ترجمه جعفر اولادی قادیکلایی می گوید مفهوم واژه طبیعت گردی مثل رنگ آفتاب پرست دائما در حال تغییر می باشد.آنچه که بوم شناسان در ابتدا از آن به عنوان مفهومی کلی برای جلوگیری شدید از تخریب محیط زیست یاد می کردند.آنچه مسلم است طبیعت گردی موجب ایجاد بازار کار پر رونق در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه می باشد. - امکان سنجی توانمندی های اکوتوریسم استان چهارمحال و بختیاری به روش SWOTتوسط محمدی و زنگی ابادی (1387) انجام شده است. در این مدل ارزیابی کننده «نقاط قوت، ضعف، فرصت و تهدیدها» بهترین راهبرد برای فرآیند برنامه ریزی راهبردی طبیعت گردی محسوب می شوند. روش جمع آوری داده ها و تحلیل اطلاعات مورد نیاز نیز بیشتر اسنادی، تحلیلی و پیمایشی است. یافته های تحقیق از بررسی توانایی های این استان در زمینه صنعت نوپای اکوتوریسم، حاکی از این واقعیت است که این استان به لحاظ موقعیت جغرافیایی خاص خود و واقع شدن بین دو قطب صنعتی اصفهان و خوزستان، داشتن آب و هوایی مطبوع و دلپذیر، بویژه در فصل بهار و تابستان و بهره مندی از مناظر چشم نواز طبیعی، ظرفیت تبدیل شدن به یکی از قطب های بزرگ طبیعت‏گردی کشور را داراست. مانع اساسی و ضعف بزرگ در راه رسیدن به این هدف به تعدد تصمیم گیران و مسایل مدیریتی و ضعف در زیر ساخت ها باز می گردد. رضائی و حیدری (1387) ، در تحقیق خود تحت عنوان بررسی ظرفیت های توسعه گردشگری منطقه الموت با تاکید بر اکوتوریسم نوشته است که شناخت پتانسیل های طبیعی منطقه و تاثیر گردشگری بر رشد و توسعه آن و همچنین شناخت قابلیت های طبیعت گردی و جذابیت های آن از دید گردشگران از اهداف انجام تحقیق می باشد. در این تحقیق بر اساس مبانی نظری و پیشینه تحقیقات، فرضیاتی مطرح شده که نتایج آزمون آماری آنها نشان می دهد. - تقوائی و همکاران (1388) ، در تحقیقی تحت عنوان نقش و جایگاه برنامه ریزی چندبعدی در توسعه توریسم و اکوتوریسم مطالعه موردی: منطقه خرو طبس  توسط به نتایجی رسیده است که به منظور توسعه و گسترش امر توریسم و اکوتوریسم در منطقه، برنامه ریزی در این بخش امری ضروری است. روش تحقیق در این پژوهش ترکیبی از روش های تاریخی، توصیفی، اسنادی و میدانی است. برای تکمیل داده ها و اطلاعات از مطالعات میدانی و تکمیل پرسشنامه کمک گرفته شده و پس از استخراج داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS تجزیه و تحلیل قرار شده است. همچنین از نرم افزارهای Excel و Corel Drawنیز استفاده شده است. نتایج پژوهش نشان از آن دارد که برنامه‌ریزی چند بعدی نقش موثری در توسعه و ساماندهی گردشگری منطقه خواهد داشت و رفع محرومیت و بهره گیری از پتانسیل های متنوع و متعدد منطقه خرو طبس جز با نگرش همه جانبه و برنامه ریزی چند بعدی میسر نخواهد شد. - ضیایی و داغستانی (1389) در مقاله خود به ارزیابی و سطح بندی جاذبه های گردشگری با استفاده از تکنیک تصمیم سازی چند معیاره پرداختند. در این مقاله ابتدا مبانی نظری و کاربردپذیری «تکنیک تحلیل سلسله مراتبی» در ارزیابی جاذبه های گردشگری بحث شد. سپس به کمک این تکنیک، جاذبه های تاریخی - فرهنگی شهرستان نیشابور مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت و اولویت بندی و نهایتا سطح بندی شد. انطباق سطح بندی جاذبه ها با «مدل چرخه حیات محصول» و «نقشه ادراکی» از جمله یافته های این تحقیق بود. نتایج نهایی تحقیق نشان داد که جاذبه های شهرستان به لحاظ اولویت توسعه در سه سطح قرار دارند و این سطوح می توانند مبنایی برای برنامه ریزی و تصمیم گیری مدیران گردشگری شهرستان نیشابور باشند. - پیرمحمدی و همکاران(1389) ،ارزیابی توان زیست محیطی متناسب با رویکرد طبیعت گردی (اکوتوریسم) در جنگلهای زاگرس (مطالعه موردی: سامان عرفی چم حاجی جنگل کاکارضا، لرستان) توسط انجام شده است. در این بررسی ارزیابی توان اکولوژیک و اقتصادی- اجتماعی سامان عرفی چم حاجی از جنگل کاکارضا واقع در استان لرستان برای گردشگری متکی به طبیعت به عنوان راهکاری برای بهره برداری و حفاظت از منابع جنگلی با استفاده از مدل اکولوژیکی اکوتوریسم برای ایران با در نظر گرفتن ویژگیهای منطقه انجام شد. در گام نخست شناسایی منابع اکولوژیکی و اقتصادی- اجتماعی منجر به تهیه نقشه های منابع شد، سپس با تجزیه و تحلیل و جمع بندی داده ها با بهره گیری از سامانه اطلاعات جغرافیای (GIS)، نقشه زون های مناسب برای اکوتوریسم حاصل شد. بر اساس نتایج بدست آمده، 6.06 درصد منطقه مورد مطالعه به تفرج متمرکز،68.07 درصد به تفرج گسترده و 25.87 درصد به حفاظت اختصاص یافت. در مرحله نهایی با دخالت دادن معیارهای اقتصادی- اجتماعی مانند تقاضای تفرجی، فاصله از رودخانه، دسترسی و کاربری فعلی اراضی، اولویت بندی زون های مناسب برای تفرج انجام شد. نتایج بررسی نشان داد که ارتفاع از سطح دریا، کاربری اراضی و تقاضای تفرجی، عوامل کلیدی در ارزیابی توان زیست محیطی منطقه مورد مطالعه می باشند. به طوری که این عوامل، عوامل محیطی دیگر منطقه را تحت الشعاع قرار داده و در نهایت کاربری اراضی مهمترین عامل تاثیرگذار می باشد - نوری و همکاران(1389) مقاله ای با عنوان امکان سنجی جذب اکوتوریسم در مناطق کویری (مطالعه موردی: تله کابین طزرجان) انجام داده است و با توجه به ارزیابی توان اکولوژیکی، توان اکوتوریسم در منطقه طزرجان با استفاده از نرم افزار سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) و مدل اکولوژیکی توریسم (مخدوم) صورت گرفت، در محدوده مورد نظر پهنه های با توان تفرج متمرکز با درجه مرغوبیت 1 دارای مساحت بسیار محدود بوده (3918 متر مربع) که ناشی از محدودیت خاک، آب، پوشش گیاهی و اقلیم آن منطقه می باشد. - رشیدی و همکاران(1389)،به پژوهشی با عنوان ارزیابی اکوتوریسم در جنگل های اطراف تالاب زریبار با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) پرداخته است . هدف اصلی انجام این پژوهش ارزیابی توان جنگل های اطراف تالاب زریبار برای کاربری اکوتوریسم به منظور تعدیل فشار تفرجی در اکوسیستم شکننده تالاب و هدایت بخشی از این فشار به سمت جنگل است. در این بررسی پس از شناسایی منابع اکولوژیکی (پایدار و ناپایدار) تجزیه و تحلیل و جمع بندی منابع صورت گرفت.و سپس با استفاده از مدل های ویژه طراحی شده برای اکوتوریسم جنگل های منطقه، ارزیابی توان اکولوژیکی برای اکوتوریسم متمرکز با سه طبقه توان و اکوتوریسم گسترده با دو طبقه توان در منطقه انجام شد. در مرحله بعد با شناسایی منابع اجتماعی- اقتصادی و تجزیه و تحلیل این داده ها، نقشه سازی و طبقه بندی شاخص های مهمی چون کاربری فعلی اراضی، درآمد حاصل از کاربری ها، ساختارهای زیربنایی، نرخ بیکاری و پراکنش دام انجام گرفت و نیازهای اجتماعی- اقتصادی دو دهستان موجود در محدوده مطالعاتی بررسی و به منظور اتخاذ تصمیم نهایی با توان اکولوژیکی منطقه تلفیق شد. در نتیجه از کل مساحت منطقه (50.8236 هکتار) 84.10 درصد به تفرج متمرکز طبقه 2 (69.892 هکتار)، 32.12 درصد به تفرج متمرکز طبقه 3 (01.1015 هکتار)، 56.10 درصد به تفرج گسترده طبقه 1 (64.869 هکتار) و 81.0 درصد برای تفرج گسترده طبقه 2 (57.66 هکتار) تعلق گرفت. - زاهدی(1390) در کتابی با عنوان مبانی توریسم و اکوتوریسم پایدار با تکیه بر محیط زیست به معرفی اکوتوریسم و خطرات زیست محیطی گردشگری می پردازد و به تبیین مسائل با اسفاده از مدل اکولوؤیکی مخدوم می پردازد - تحقیقی با هدف ترکیب دو مدل TOPSIS و AHP از طریق داده های بدست آمده از تعداد و انواع زیرساخت های مرتبط جهت سطح بندی و تعیین قطب گردشگری صورت پذیرفت. برای این منظور شهرستان های استان مازندران به دلیل اهمیت گردشگری آنها به عنوان نمونه مورد مطالعه انتخاب شد و در آنها معیارهایی نظیر دفاتر خدمات مسافرتی، واحدهای اقامتی و هتل ها، واحدهای پذیرایی بین راهی، رستوران ها، کارگاه های عمده فروشی و خرده فروشی، فروشگاه های صنایع دستی و پایانه های حمل و نقل به روش تحلیلی و آماری با تاکید بر نگرش سیستمی مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج نشان داد که با توجه به معیارهای مورد مطالعه، شهرستان رامسر از بیشترین امتیاز به عنوان قطب گردشگری برخوردار می باشد (موسیوند و پور فرزانه، 1390). 1-12. تعریف واژه های عملیاتی تحقیق توریسماز توریسم تعاریف متعددی شده است که مهمترین آن عبارتند از: توریسم واژه ای است فرانسوی از ریشۀ تور گرفته شده است. تور در زبان فرانسه به معنی زیر آمده و حرکت دورانی ،چرخش و عمل پیمودن سیم کردن و گردش نمودن (بویر1974 : 8). توریسم عمل مسافرت کردن و طی مسافت نمودن و رفتن به جایی غیر از مکان همیشگی و متعارف زندگی به منظور تفنن و لذت بردن است (روبرت 1971 ص 179).اما تعریف توریست برای اولین بار به طور رسمی در کنفرانس توریست بین الملی در سال 1963 به تصویب و تأکید شورای اقتصاد سازمان ملل قرار گرفت «سیاح به فردی اطلاق می شود که برای تأمین مقاصد گوناگون از کشوری غیر از کشور محل اقامت خود دیدن می نمایند و به طور کلی توریسم به بعضی از مسافرتها گفته می شود که هدف آنها استراحت و گردش و سرگرمی ، آشنائی با مردم و تحقیق می باشد نه کسب درآمد و اشتغال (رحمتی 1377 : 17). سازمان جهانی توریسم (wto) توریسم را این گونه تعریف کرده است: فعالیت های افرادی که به منظور گذران ایام فراغت انجام کار و سایر هدف ها در مدت کمتر از یکسال به مکان هایی خارج از محیط عادی خود می روند شامل می شود. به این ترتیب محدود ه توریسم از فواصلی که صرفاً برای گذراندن تعطیلات و دیدار چند روزه از دوستان و آشنایان و باز دید از مناطق جذاب و غیره است. بسی فراتر می رود. توریسم در معنای وسیع آن ، علاوه بر گروههای پیش گفته شامل افرادی نیز می شود که ارتباط با کار و حرفه و فعالیتهای علمی و تحقیقی خود سفر می کنند به این ترتیب دامنه تأثیر گذاری توریسم بر محیط و تأثیر پذیری آن از محیط بسیار وسیع تر می شود ( فصلنامه جهاد 1383 : 28) . اکوتوریسم اکوتوریسم(بومگردی) عبارت است از مسافرت مسئولانه به نواحی نسبتاً بکر طبیعی به منظور لذت بردن از طبیعت به نحوی که اثرات منفی کمی بر طبیعت دارد و زمینه مشارکت اقتصادی – اجتماعی جمعیت بومی را فراهم می‌آورد. تیسدل نیز تعریف دیگری ارائه می دهد : سفر به طبیعت به نحوی که در عین محافظت از اکوسیستم، به شان جوامع محلی نیز احترام گذارده شود. در این تعریف، علاوه بر منابع طبیعی، به ارزشهای مردم محل نیز توجه شده است و ضرورت ایجاد توازن بین منابع طبیعی، توریسم، جامعه‌ی محلی و توریست‌ها مورد توجه قرار گرفته است (تیسدل: 534).[3] همچنین در تعریف دیگری داریم : طبیعت گردی[4] : نوعی گردشگری ساده برای بازدید از نواحی طبیعی است.طبیعت گردی،ارتباط نزدیکی با بوم گردی دارد اما ضرورتا در برگیرنده حفظ محیط زیست یا حفظ پایداری طبیعت نیست،بلکه نوعی گردشگری است که بیشتر در نواحی طبیعی رخ می دهد،پیش از آنکه طرحی تهیه شود و ضوابط حفظ محیط زیست در محل به اجرا در آید. (درام و مور،1387: 15) اندی درام بین طبیعت گردی و طبیعت گردی پایدار تفاوتهایی را بیان می کند : طبیعت گردی پایدار[5] :این اصطلاح به بومگردی(اکوتوریسم) بسیار نزدیک است، اما تمامی معیارهای ضروری بومگردی را در بر نمی گیرد.برای مثال یک تله کابین ،گردشگران را از فراز جنگلهای بارانی عبور می دهد و شاید این اقدام برای حفظ محیط زیست نیز سودمند باشد و در عین حال دانش و آگاهی گردشگران را افزایش دهد،اما از آنجا که در این شیوه گردشگری،سطح بالایی از فناوری به کار رفته است ،در نتیجه این شیوه مانعی بین گردشگر و محیط طبیعی ایجاد می کند،بنابراین عنوان بومگردی بر این نوع گردشگری صحیح نیست. 1-13.محدودیتهای تحقیق نبود گزارشهای آماری جامع و کامل سازمان میراث فرهنگی استان از میزان ورود گردشگران به شهرستان رامیان عدم وجود نقشه های طبیعی شهرستان برای بررسی دقیق‌تر منطقه احتمال ورود گردشگر خارجی بسیار کم بوده و لذا این تحقیق فقط بر روی گردشگران داخلی صورت می گیرد. وجود مسافت بین محل زندگی محقق و منطقه مورد مطالعه عدم اطلاع مردم بومی از اهمیت تحقیق و پژوهش بین اهالی و گردشگران جهت برنامه ریزی مناسب محدودیت زمانی برای تهیه،تدوین و دفاع از پایان نامه فصل دوم :مبانی نظری2-1. تعریف توریسم[6] و توریست[7] توریسم واژه‌ای است فرانسوی از ریشه «تور» گرفته شده است. تور در زبان فرانسه به معانی زیر آمده است : حرکت دورانی (چرخش) ؛ عمل پیمودن ، طی کردن پیرامون ، سیر کردن و گردش نمودن. به نظر پیرلاروس[8]، توریسم عمل مسافرت به منظور تفنن و لذت است و توریست کسی است که برای خشنودی خود و لذت بردن مسافرت می‌کند (محلاتی،1380 : 2). واژه توریسم نخستین بار در سال 1811 ، در مجله ای انگلیسی به نام اسپورتینگ ماگازین[9] آمد. در آن زمان این لغت به معنای مسافرت به منظور تماشای آثار تاریخی و بازدید از مناظر طبیعی برای کسب لذت به کار می رفت (همان : 3). به عقیده پل روبرت[10] توریسم عمل مسافرت کردن و طی مسافت نمودن و رفتن به جایی غیر از مکان همیشگی و متعارف زندگی به منظور لذت بردن است ، حتی اگر این کار شامل یک جابجایی کوچک باشد یا این که هدف اصلی از این جابجایی غیر از تفنن و لذت بردن باشد و توریست کسی است که این کار را انجام می دهد ؛ به دلیل کنجکاوی یا بیکاری و برای لذت بردن و تفرج یا بالاخره به منظور ادعای این که «مسافرت» کرده است ، به مسافرت می رود (همان: 2). در فرهنگ و ادبیات فارسی ، جهانگردی به سفر کردن در اقطار عالم ، به منظور تفرج ، سیاحت ، زیارت و مسافرت به مقصدی و بازگشت به محل سکونت اصلی اطلاق گردیده و سفرهای کوتاهی و موقتی از منطقه های خارج از محل کار و سکونت اصلی به منظور سیر و سیاحت تعریف شده است (کاظمی،1380 : 23).در سال 1937 نیز کمیته ویژه رم جهت بررسی پاره ای از مسائل صنعت توریسم تشکیل گردید و در مفهوم توریست تعریفی به این شرح ارائه شد افرادی که در یک دورۀ 24 ساعته یا بیشتر به یک خود انجام می دهد. این مسافرت بیش از یک سال طول نمی کشد و هدف تفرج ، تجارت و یا فعالیتهای دیگر است. توریست یا گردشگر، مقصود کسی است که دست کم یک شب در یک اقامتگاه عمومی یا خصوصی ، در محل مورد بازدید به سر برد. گردشگر یک روزه[11]،کسی که به تفرج می رود، مقصود کسی است که یک روز به مکان دیگری می رود ولی شب را در آنجا نمی گذراند. دیدار کننده[12] کسی است که به مکانی غیر از محیط معمولی خود مسافرت می کند ، کمتر از دوازده ماه متوالی در آنجا به سر می برد و هدف اصلی از این مسافرت این نیست که در مکان مورد بازدید در ازای دریافت پول کار کند. سازمان جهانی جهانگرد[13] توریسم را چنین تعریف می کند : «توریسم عبارت است از مجموعه کارهایی که یک فرد در سفر و در مکانی غیر از محیط عادی خود انجام می دهد. این سفر بیش از یک سال طول نمی کشد و هدف آن سرگرمی ، تفرج ، استراحت ، ورزش و فعالیتهایی از این قبیل است» (1999.WTO). اسمیت (2002ُ) توریسم را شامل همه فعالیتهایی می‌داند که بوسیله یک گردشگر در طول مدتی که او به دلایل شخصی یا حرفه‌اش ، در جایی دور از مکانی که او معمولاً زندگی کار می‌کند انجام می‌دهد. (Smid.S. and Z wart.P, 2002, PN.23) .هر چند که تلاشهای زیاد دیگری برای تعریف توریسم و تقسیم‌بندی توریست‌ها صورت گرفته است ولی به طور کلی می توان توریسم را شامل همه فعالیت‌ها و اقداماتی دانست که در ارتباط با فرد گردشگر صورت می‌گیرد و نیز کلیه فعالیتهایی که یک گردشگر در هنگام مسافرت به مکانی خارج از محل سکونتش انجام می‌دهد ، و هدف از این مسافرت می تواند شامل موارد زیر باشد : 1. دیدار دوستان و آشنایان 2. جهت استفاده از فضا و چشم اندازهای طبیعی  

 نکته مهم : هنگام انتقال متون از فایل ورد به داخل سایت بعضی از فرمول ها و اشکال (تصاویر) درج نمی شود یا به هم ریخته می شود یا به صورت کد نشان داده می شود ولی در سایت اصلی می توانید فایل اصلی را با فرمت ورد به صورت کاملا خوانا خریداری کنید: سایت مرجع پایان نامه ها (خرید و دانلود با امکان دانلود رایگان نمونه ها) : jahandoc.com   3. برای تجارت و انجام کارهای شخصی 4. جهت درمان (آب درمانی ، استفاده از آب و هوای سالم و ...) 5. زیارت و انجام امور مذهبی 6. تفریح و ورزش 2-2. گردشگری متمرکز و گسترده 2-2-1. گردشگری متمرکز در سالهای اخیر سعی گردیده تا گردشگری متمرکز به عنوان یک پدیده ی نادرست و زشت مورد تقبیح قرار گیرد،پدیده ای که ظرفیت و کیفیت ثمربخشی آن برای نقاط توریستی،مردم و منابع طبیعی منطقه اندک است.در پی آن ،این باور در میان مردم قوت گرفت که گردشگری متمرکز به دلیل جهت گیری غیربومی و عدم استفاده از پتانسیل های سرمایه‌ای منطقه و نیروی انسانی محلی موجب استیلای صنعت گردشگری بر نقاط توریستی می گردد،ضمن آنکه فقط بخش بسیار ناچیزی از درآمدهای حاصل از ورود گردشگر به چرخه‌ی اقتصاد بومی وارد شده و میزان سوددهی آنها برای افراد بومی بسیار ناچیز است.هتل یا اقامتگاههای بزرگ که نماد استقرار صنعت گردشگری متمرکز در یک منطقه می‌باشند،معمولا با مصرف محصولات غیرمحلی میزان تقاضای محصولات غذایی محلی را کاهش می‌دهند. با توسعه صنعت گردشگری تعداد زیادی از افراد جامعه در یک جا متمرکز شده و روشهای سنتی معیشت بومیان با روشهای خاصی تغییر می‌یابد.در ضمن ، جهت پاسخگویی به موقع و سریع به تقاضاهای بازدید کنندگان ممکن است در داخل یا اطراف این توسعه های عظیم جاذبه های جدیدی ایجاد گردد و یا اینکه جاذبه‌های موجود تغییر داده شوند.(فنل،1388: 28-29) 2-2-2. گردشگری گسترده گردشگری گسترده (نوعی گردشگری متفاوت و مخالف با گردشگری متمرکز معمولی) بر این اصل استوار می‌باشد که سیاست‌های گردشگری نباید صرفاً برنیازهای تکنیکی و اقتصادی متمرکز گردد و تنها بر این اساس فعالیت نمایند، بلکه عمده فعالیت‌ها می‌بایست در جهت داشتن محیط زیستی سالم و توجه به نیازهای مردم محلی انجام پذیرند. در این روش جدید داشتن محیط زیستی سالم و توجه به نیازهای مردم محلی انجام پذیرند. در این روش جدید و سازگار با محیط زیست و طبیعت، به جای این که توجه به مسئله منابع طبیعی و فرهنگی به بعد موکول شود، در راس فعالیت‌های مردم محلی انجام پذیرند. در این روش جدید و سازگار با محیط زیست و طبیعت، به جای اینکه توجه به مسئله منابع طبیعی و فرهنگی به بعد موکول شود، در راس فعالیت‌های توسعه و برنامه‌ریزی قرار می‌گیرد. گردشگری گسترده اصطلاحی عام است که تمام استراتژی‌های گردشگری را در بر می‌گیرد( نظیر گردشگری‌های مطلوب، طبیعی، ملایم، متعهد، مردم برای مردم، کنترل شده، کوچک مقیاس، کلبه‌ای و سبز) که مفهوم وهدف همه‌ی آنها ارائه جانشینی بهتر و مناسب‌تر برای گردشگری متمرکز در برخی از مقاصد گردشگری است( گزارش کنفرانس 1990، نقل شده از ویور[14]1991). به اعتقاد درنوی[15](1981) گردشگری گسترده دارای مزایای متعددی است که عبارتند از: فایده گردشگری گسترده برای یک فرد یا یک خانواده در گردشگری گسترده پذیرایی از مسافران در خانه‌های محلی صورت می‌پذیرد. به این ترتیب، خانواده‌های بومی می‌توانند بخشی از درآمدهای مستقیم صنعت گردشگری را دریافت نمایند. همچنین، این خانواده‌ها مهارت‌های مدیریتی را نیز فرا خواهند گرفت. فایده‌ی گردشگری گسترده برای جامعه محلی گردشگری گسترده سبب تولید درآمد مستقیم برای اعضای جامعه محلی خواهد گردید. علاوه بر آن، استاندارد‌های خانه‌سازی( خرید و فروش خانه) نیز افزایش می‌یابد و این در حالی است که از مخارج معمول و عظیم زیربنایی جلوگیری به عمل می‌آید. فایده‌ی گردشگری گسترده برای کشورهای میزبان این نوع گردشگری در جلوگیری از خروج درآمد حاصل از گردشگری به خارج از کشور میزبان کمک نموده و از تنش‌های اجتماعی جلوگیری به عمل می‌آورد. همچنین، در حفظ سنت‌ها و آداب و رسوم محلی نیز تاثیر به سزایی خواهد داشت. فایده‌ی گردشگری گسترده برای آنهایی که در کشورهای صنعتی و تولید کننده زندگی می‌کنند گردشگری گسترده برای آن دسته از مسافرانی که از میزان هزینه‌ها آگاه بوده و به همین خاطر در طول سفر بسیار محتاطانه هزینه می‌نمایند و آن دسته از افرادی که خواهان برقراری ارتباطی نزدیک با بومیان مناطق گردشگری می‌باشند، یک پدیده ایده‌ال و دلخواه است. فایده گردشگری گسترده برای روابط بین‌المللی گردشگری گسترده موجب افزایش آگاهی و تفاهم بین‌ملت‌ها ، مناطق و فرهنگ‌های مختلف دنیا می‌گردد.(فنل،1388: 30-32) 2-3. نوع شناسی توریسم در این قسمت به چند نوع طبقه‌بندی از توریسم اشاره می‌شود: توریسم انبوه و توریسم بدیل یا آلترناتیو[16] توریسم انبوه عبارت است از توریسم تجاری معمولی که در سطح گسترده‌ای در سراسر جهان وجود دارد. این قبیل فعالیت‌های توریستی به وسیله‌ی شرکت‌های بزرگ توریستی ساماندهی می‌شود و بازارهای خاص خود را دارد که معمولا در نواحی مخلتف توریستی جهان، متمرکز است (ویور : 18). توریسم عادی و توریسم طبیعت‌گرا دراین طبقه‌بندی، توریسم را به توریسم عادی و طبعت‌گرا تقسیم کرده‌ایم.( زاهدی،1390: 153) اگر چه همه‌ی انواع توریسم در نهایت به نحوی با طبیعت مرتبط می‌شوند، ولی در این طبقه‌بندی، استفاده نهایی مورد نظر نگارنده نیست. البته ترسیم خط مشخصی بین انواع توریسم امکان‌پذیر نیست و در مواردی امکان تداخل و همپوشی وجود دارد، برای مثال توریسم ورزشی با اکوتوریسم و توریسم فرهنگی با توریسم تاریخی و توریسم زیارتی همپوشی دارد. 2-3-3.توریسم فام یا توریسم فرهنگی، اکوتوریسم و ماجراجویانه[17] کلمه فام از حروف کلمات فرهنگی، اکوتوریسم و ماجراجویانه تشکیل شده‌است. این طبقه‌بندی، توریسم به سه دسته تقسیم شده است. در توریسم فرهنگی، هدف توریست دیدار از مراسم، خصوصیات، شعائر و نمودهای فرهنگی جامعه میزبان است. در اکوتوریسم، دیدار از طبیعت در کانون توجه توریست‌ها قرار دارد. توریسم ماجراجویانه نیز با خطرپذیری و ماجراجویانه ملازمه دارد. ارتباط بین این سه نوع توریسم آلترناتیو در نمودار زیر نشان داده‌شده است.( فنل: 52).[18] 2211070-27305توریسم ماجراجویانه 00توریسم ماجراجویانه 3446145551815توریسم فرهنگی 00توریسم فرهنگی 1998980602615توریسم فام 00توریسم فام 1123950601980اکوتوریسم 00اکوتوریسم شکل 2-1:ارتباط تعاملی انواع توریسم 2-4.توریسم عادی توریسم عادی نوعی از توریسم است که مقصد انتخابی آن الزاماً با طبیعت سرو کار نداشته باشد. این نوع توریسم را می‌توان به نوبه خود در چند نوع فرعی‌تر تقسیم بندی کرد: الف. توریسم تاریخی و باستانی در این نوع توریسم، جهانگردان به جذابیت تاریخی و آثار باستانی توجه می‌کنند، مانند آثار تخت جمشید در ایران ، اهرام ثلاثه در مصر، آثار تاریخی در رم و یونان. ب. توریسم زیارتی در این نوع توریسم، مکان‌های زیارتی و مراسم و شعائر مذهبی مدنظر توریست‌ها قرار می‌گیرد، مانند زیارت کعبه، اورشلیم و مشهد. نمونه‌هایی از مراسم و شعائر مذهبی که توجه برخی از جهانگردان را جلب می‌کنند عبارتند از: مراسم عزاداری عاشورا و مراسم قالی شویان اردهال.(زاهدی،1390: 25-26) ج. توریسم فرهنگی بسیاری از توریست‌ها به بازدید و حضور در مراسم فرهنگی و هنری علاقه‌مندند و برنامه‌ی سفر خود را به گونه‌ای تنظیم می‌کنند تا با فصل این آیین و مراسم هماهنگ باشد. شرکت در برنامه‌های هنری مانند کنسرت موسیقی، اپرا و تئاتر را نیز می‌توان در این طبقه قرار داد. د. توریسم ورزشی برخی از جهانگردان برای رهایی از زندگی یکنواخت سراسر کار و مشغله‌ی خود در جست و جوی زمان و مکانی هستند تا ملزم به انجام تمرینات ورزشی شوند. عده‌ای نیز برای بازدید از رویداد‌ها و مسابقات ورزشی عزم سفر می‌کنند و به دیدار نقاطی می‌روند که از امکانات ورزشی خاص برخوردار باشد. توریسم ورزشی قدمتی طولانی دارد. برخی از کشورها از طریق توریسم ورزشی درآمد سرشاری را کسب می‌کنند. توریسم ورزشی از سه گروه عمده تشکیل می‌شود: اول) افرادی که خود به طور فعال در عملیات ورزشی شرکت می‌کنند؛ دوم) افرادی که صرفاً برای بازدید از رویدادهای ورزشی مسافرت می‌کنند. سوم) افرادی که برای یاد‌آوری خاطرات گذشته و کودکی خود به بازدید از سالن‌ها و موزه‌های ورزشی می‌پردازند. (همان:26) ه. دیدار از بستگان و دوستان هدف برخی از مسافرت‌ها دیدار از دوستان و آشنایان است. البته در کنار این دیدارها ممکن است بازدیدهایی نیز از جذابیت‌های توریستی به عمل آید اما کانون اصلی توجه در این نوع مسافرت‌ها دیدار از بستگان و آشنایان است. (همان) و. توریسم طبیعت‌گرا توریسم طبیعت‌گرا آن دسته از فعالیت‌های توریستی را شامل می‌شود که مستقیماً با منابع و جذابیت‌های طبعی سرو کار دارند. معمولاً تعامل بین توریسم و طبیعت به سه صورت است( لاتن و ویور: 35)[19]: بستگی کامل بستگی نسبی بستگی اتفاقی در حالت اول، جذابیت توریستی به طور کامل از طبیعت نشأت می‌گیرند و دیدار از طبیعت، در کانون توجه قرار دارد. در حالت دوم ،جذابیت‌های توریستی به طور نسبی بر طبیعت متکی ‌اند و دیدار از طبیعت، صرفاً بخشی از برنامه‌ی وسیع‌تر را می‌پوشاند. در حالت سوم، جذابیت‌های توریستی به طور اتفاقی با طبیعت مرتبط می‌شوند و بازدید از جاذبه‌های طبیعی ممکن ایت به طور اتفاقی در برنامه‌ی جهانگردان قرار بگیرد. توریسم طبیعت‌گرا را می‌توان در شش دسته‌ی فرعی طبقه‌بندی کرد: الف. توریسم ساحلی یا سه‌ اس[20] ب. توریسم ماجراجویانه ج. توریسم مصرفی د. توریسم محصور ه. توریسم سلامتی و. اکوتوریسم در اینجا به توضیح مختصر هر یک از این انواع می‌پردازیم: الف. توریسم ساحلی یا سه ‌اس این نوع توریسم با تفریحی شدن سواحل دریای مدیترانه، حوزه‌کاراییب، قسمت‌هایی از اقیانوس آرام و آسیای جنوب شرقی ارتباط نزدیک داد( ویور: 98). در واقع این نوع توریسم با توسعه‌ی بی‌رویه‌ی خود موجب پدید آمدن اثرات منفی اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و محیط زیستی در این مناطق شده است. در ایران نیز استفاده بی‌رویه و نسنجیده از امکانات طبیعی سواحل کشور و تحمیل ضایعات و پسماندهای آلوده به این مناطق باعث شده که صدمات جبران‌ناپذیری بر زیست بوم منطقه وارد آید. ب. توریسم ماجراجویانه[21] توریسم ماجراجویانه نوعی از توریسم است که تاحدودی با خطر ملازمه دارد و فعالیت فیزیکی و مهارت ویژه‌ای را می‌طلبد(فنل،99و هال،92)[22].نمونه‌هایی از این نوع توریسم عبارتند از: اسکی روی آب، کوهنوردی، دریانوردی، غارنوردی، که در کلیه‌ی این فعالیت‌ها، طبیعت، فرد را به تلاش و چالش وا می‌دارد و این تلاش‌ها با هیجان همراه است. ج. توریسم مصرفی[23] در کلیه‌ی انواع توریسم به طور عام، عامل مصرف وجود دارد. ولی توریسم مصرفی اشاره به فعالیت‌هایی دارد که به مصرف و آسیب رساندن به منابع طبیعی می‌انجامند. متداولترین نوع توریسم مصرفی، ماهیگیری و شکار است. این نوع توریسم مصرفی اشاره به فعالیت‌هایی دارد که به مصرف و آسیب رساندن به منابع طبیعی می‌انجامد. متداولترین نوع توریسم مصرفی، ماهیگیری و شکار است. این نوع توریسم با انتقادات فراوانی مواجه شده است. از جمله اینکه کشتن جانوارن از نظر محیط زیستی، سبب ایجاد اختلال در توازن اکولوژیکی می‌شود. د. توریسم محصور[24] منظور از توریسم محصور آن نوع از توریسم است که عواملی از محیط زیست طبیعی را تحت شرایط خاص و کنترل شده‌ نگهداری می‌کنند و در معرض دید توریست‌ها قرار می‌دهند، مانند باغ وحش‌ها، اکواریوم‌ها‌، قفس‌های پرندگان و باغ‌های بوتانیک. توریسم محصور نیز از نظر اخلاقی مورد انتقاد قرار گرفته است و به همین دلیل در اغلب کشورهای پیشرفته جهان سعی می‌شود که شرایط آزائتر و طبیعی تری برای حیوانات فراهم شود و لذا گرایش‌هایی پدید آمده که باغ وحش‌ها به پارک‌های ملی با فضای تیشتر و شرایطی بیشتر و شرایطی مشابه با وضع طبیعی برای جانوارن تبدیل شوند.(زاهدی،1390: 28) ه.توریسم سلامتی [25] ‌توریسم سلامتی آن نوع از توریسم است که با فعالیت‌های بهداشتی و درمانی مرتبط می‌شود و مورد توجه توریست‌هایی قرار می‌گیرد که به خواص درمانی منابع طبیعی توجه دارند مانند چشمه‌های آب گرم، گیاهان دارویی، سواحل لجنی و گل‌های درمانی. و. اکوتوریسم[26] منظور از اکوتوریسم که از دو واژه اکولوژی و توریسم مشتق شده، آن نوع از توریسم است که با محیط‌های طبیعی و بکر و دست نخورده و همچنین نواحی حفاظت شده مرتبط می‌شود. اکورتوریسم به حفظ اکوسیستم کمک می‌کند و برای منابع طبیعی و ارزش‌های بومی جوامع محلی احترام و ارزش قایل است. (همان:29) 2-5 . تعریف و مفهوم اکوتوریسم گردشگری در طبیعت در بردارنده‌ی همه‌ی اشکال و انواع گردشگری است. این اشکال متعدد عبارتند از: گردشگری متمرکز( تک بعدی)، گردشگری ماجراجویانه، گردشگری با تاثیرات اندک و طبیعت‌گردی که از منابع طبیعی بکر و توسعه نیافته نظیر گونه‌های زیستی، زیستگاه‌های طبیعی، چشم‌اندازها و موقعیت‌های آب شیرین یا شور استفاده می‌نماید. به عبارت دیگر، گردشگری در طبیعت سفری است که به منظور لذت بردن از مناطق طبیعی توسعه نیافته( غیر متمدن) و یا حیات وحش صورت می‌گیرد.(فنل،1388: 63) بررسی آثار هتزر( روابط شخصی، اکتبر1997) نشان می‌دهد که زمان توسعه و گسترش واژه‌ی طبیعت‌گردی مقارن با زمان اوج نارضایتی مردم از روند نادرست جامعه، جهت توسعه صنعت گردشگری به خصوص از نظر اکولوژیکی بوده است. نلسون‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌[27](1994) نیز در این رابطه بیان می‌دارد که ایده‌ی نهفته در واژه‌ی طبعت گردی، ایده‌ای قدیمی است که در اواخر سال 1960 تا اوایل سال 1970 بروز نموده است. در این دهه، توجه اکثر محققان به مسئله سوء استفاده از منابع طبیعی معطوف گردید و در همین رابطه، پژوهش‌های متعددی به اجرا درآمد. وی پیشنهاد نمود که به منظور کاهش فرایند‌های نادرست توسعه و پیامد‌های منفی آن از مفهوم (( توسعه طبیعی)) یا (( توسعه‌ی سازگار با طبیعت)) استفاده شود.(همان:57) طبیعت گردی عبارت است از نوعی گردشگری در طبیعت که تاثیرات اندکی را بر محیط زیست و منابع طبیعی وارد نموده و در حفظ و بقای گونه‌ها و زیست‌گاه‌های طبیعی سهیم می‌باشد. طبیعت‌گردی با دو روش : مستقیم : حفظ و حراست از منابع طبیعی غیرمستقیم : ایجاد منبع درآمد جهت جوامع بومی در امر حفاظت و بقا گونه‌ها و زیستگاه‌های مهم طبیعی گام برمی‌دارد. طبیعت گردی با استفاده از ابزار آموزشی و تبلیغاتی می‌تواند منابع طبیعی حفاظت شده را به عنوان یک منبع درآمد زا جهت بومیان معرفی نماید. در نتیجه، افراد محلی به مناطق موروثی حیات وحش و محیط زیست به عنوان یک منبع درآمد، با دیده‌ی احترام نگریسته و طبعاً از این مناطق حفاظت می‌نمایند.( گودوین1996) برای اکوتوریسم (بومگردی) تعاریف متعددی ارائه شده است که در اینجا به چند مورد اشاره می‌شود: بازدید از یک منطقه به منظور مشاهده‌ی سرزمین، جانوران و گیاهان دست نخورده در آن منطقه (ریکلفز: 484). سفر به طبیعت به نحوی که در عین محافظت از اکوسیستم، به شان جوامع محلی نیز احترام گذارده شود. در این تعریف، علاوه بر منابع طبیعی، به ارزشهای مردم محل نیز توجه شده است و ضرورت ایجاد توازن بین منابع طبیعی، توریسم، جامعه‌ی محلی و توریست‌ها مورد توجه قرار گرفته است (تیسدل: 534).[28] هکتور سبالوس - لازکورین[29] یکی از اولین کسانی است که در دهه 1980 برای اکوتوریسم تعریف مشخصی ارائه کرده است، وی می‌گوید: (( اکوتوریسم یعنی مسافرت به نواحی طبیعی تقریباً دست نخورده با هدف یادگیری، تحسین و استفاده از مناظر طبیعی، حیات وحش و همچنین نمودهای فرهنگی گذشته و حال مردم بومی)) ( سبالوس – لازکورین:12).