عنوان : بررسی علل وقوع جرم ایراد ضرب و جرح توسط نیروهای مسلح علیه شهروندان و راهکارهای پیشگیری از آن(مطالعه موردی نیروهای مسلح استان چ و ب)

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد علوم و تحقیقات چهارمحال و بختیاری

دانشکده ادبیات و علوم انسانی

پايان نامه براي دريافت درجه کارشناسی ارشد

در رشته حقوق جزا و جرم شناسی

 

عنوان :

بررسی علل وقوع جرم ایراد ضرب و جرح توسط نیروهای مسلح علیه شهروندان و راهکارهای پیشگیری از آن(مطالعه موردی نیروهای مسلح استان چ و ب)

استاد راهنما :

دكتر مريم نقدي دور باطي

تابستان   1395

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                صفحه

چکیده 1

فصل اول 2

«کلیات پژوهش و تعاریف» 2

1-1-مقدمه 3

1-2- بیان مسئله 5

1-3- اهداف تحقیق 6

1-4- سؤالات تحقیق 7

1-4-1- سؤال اصلی 7

1-3-2- سؤالات فرعی 7

1-5- فرضیه‌های تحقیق 7

1-5-1- فرضیه اصلی 7

1-5-2- فرضیه‌های فرعی 7

1-6- پیشینه و سوابق تحقیق 8

1-7- تعاریف مفاهیم بنیادین 11

1-7-1- معنای ضرب 12

1-7-2- معنای جرح 12

1-7-2-1- عناصر متشکله ایراد جرح عمدی 13

1-7-2-1-1- عنصر مادی 13

1-7-2-1-2- عنصر روانی(معنوی) 14

1-7-2-1-3- عنصر قانونی 15

1-7-2-2- انواع ضرب و جرح 16

1-7-2-3-علل و عوامل جرم ضرب و جرح 16

1-7-2-3-1-علل و عوامل فردی 17

1-7-2-3-2- علل و عوامل درون سازمانی 18

1-7-2-3-3-علل و عوامل برون‌سازمانی 19

1-7-2-4- علل و عوامل ايراد ضرب و جرح 21

1-7-2-5- عوارض و تبعات ضرب و جرح 23

1-7-2-5-1- پیامدهای ضرب و جرح بر سازمان ناجا 23

1-7-2-5-2- پیامدهای ضرب و جرح بر کارکنان 24

1-7-3- معنای خشونت 26

1-7-4- تعاریف و اقسام ضابطین 27

1-7-4-1- تعریف ضابطین 27

1-7-4-2- اقسام ضابطین دادگستری 27

1-7-4-2-1- ضابطین عام 27

1-7-4-2-2- ضابطین خاص 27

فصل دوم 19

«مبانی نظری تحقیق» 19

2-1- جرم ضرب و جرح در قانون مجازات اسلامی 20

2-2- رویکرد روا‌ن‌شناختی 21

2-2-1- خشونت 21

2-2-2- پرخاشگری 24

2-2-3- ناکامی یا محرومیت 24

2-3- رویکرد جامعه‌شناختی 25

2-3-1- نظریه یادگیری اجتماعی 25

2-3-2- تقلید پرخاشگری در موقعیت‌های اجتماعی 26

2-3-3- نظریه هنجارهای فرهنگی 26

2-3-4- علائم خشونت کارکنان 27

2-4- رویکرد سازمانی و انضباطی 29

2-4-1- آئین‌نامه انضباطی 29

2-4-2- مستندات تخلف ضرب و جرح 30

2-4-2-1- عدم رعایت قوانین 30

2-4-2-1-2- قوانین عادی 30

2-4-2-2- عدم رعایت مقررات، آیین‌نامه‌ها، بخشنامه‌ها، دستورالعمل‌ها و سایر دستورات 32

2-4-2-3- فرامین فرماندهی معظم کل قوا 33

2-4-2-4- تدابیر و ابلاغیه‌های صادره 34

2-4-3- ارتکاب اعمال و رفتار برخلاف شئون نظامی 34

2-4-4- نحوه برخورد 35

2-4-5- تنبیهات انضباطی 35

2-4-5-1- تنبیهاتی که اعمال آن‌ها مستلزم تشریفات نیست 36

2-4-5-2- تنبیهاتی که اعمال آن‌ها مستلزم تشریفات خاص است 38

2-5- وظایف و اختیارات ضابطین دادگستری 41

2-5-1- تکالیف هفت‌گانه ضابطین دادگستری 42

2-5-1-1- اعلام وقوع جرم 42

2-5-1-2- جلوگیری از فرار، اختفا و تبانی متهم 42

2-5-1-3- حفظ آثار و دلایل جرم 42

2-5-1-4- تحقیق از شاکی و بازجویی از متهم 43

2-5-1-5- اجرای دستورات مقام قضایی 43

2-5-1-6- ابلاغ اوراق قضایی 44

2-5-1-7- اجرای احکام دادگاه‌ها 44

2-5-2- تکالیف ضابطین دادگستری در مرحله دستگیری و بازجویی 45

2-5-2-1- عمل وفق قانون 45

2-5-2-2- رعایت عملی اصل برائت کیفری 46

2-5-2-3- عدم مداخله در حریم خصوصی افراد 46

2-5-2-4- رعایت قانونی بودن توقیف 47

2-5-2-5- رعایت روش‌های قانونی در بازجویی 48

2-5-2-6- صلاحیت‌های مربوط به بازجویی 48

2-6- علل و عوامل خشونت و پرخاشگری 49

2-6-1- چرایی پرخاشگری 50

2-6-2- انگیزه‌های اعمال خشونت(ضرب و جرح) 51

2-6-3- مکانیزم‌های دفاعی 51

2-7- پیشگیری 52

2-7-1- مفهوم پیشگیری 52

2-7-2- انواع پیشگیری 53

2-7-2-1- پيشگيري اوليه 54

2-7-2-2- پيشگيري ثانويه 54

2-7-2-3- پیشگيري ثالث 55

2-7-2-4- پیشگیری وضعی 55

2-7-2-5- پیشگیری اجتماعی 57

2-7-3- پیشگیری وضعی از ضرب و جرح 59

2-7-4- پیشگیری اجتماعی از ضرب و جرح مامورین 60

فصل سوم 78

«روش تحقیق» 78

3-1- مقدمه 79

3-2- روش تحقیق 79

3-3- جامعه آماری 80

3-4- نمونه و روش نمونه گیری 80

3-4-1- نمونه 80

3-3-2- برآورد حجم نمونه 80

3-4- ابزارهای پژوهش 81

3-5- روایی پرسشنامه 82

3-6- پایایی پرسشنامه 82

3-7- شیوه جمع آوری اطلاعات 83

3-8- روش‌های تجزیه و تحلیل داده ها 83

3-9- جامعه آماري از حیث مکان 83

فصل چهارم 85

«تجزیه و تحلیل داده‌ها» 85

4-1- مقدمه 86

4-2- بررسی ویژگی‌های جمعیت شناختی گروه نمونه 86

4-2- آمار استنباطی گروه نمونه: 89

4-3- بررسي فرضیه دوم پژوهش 90

4-4- بررسي فرضیه سوم پژوهش: 91

4-5- بررسي فرضیه چهارم پژوهش 93

4-6- بررسي فرضیه پنجم پژوهش 94

4-5- بررسي فرضیه ششم پژوهش 95

فصل پنجم 98

«نتيجه گيري و پیشنهادات» 98

5-1- نتیجه گیری 99

5-1-1- فرضیه دوم 99

5-1-2- فرضیه سوم 99

5-1-3- فرضیه چهارم 100

5-1-4- فرضیه پنجم 100

5-1-5- فرضیه ششم 101

5-2- پیشنهادات 101

منابع 112

پیوست‌ها 118

 

 

چکیده

نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران از سه نهاد جداگانه، ارتش جمهوری اسلامی ایران، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران تشکیل می‌شود. در این میان نیروی انتظامی که جزئی از نیروهای مسلح به شمار می آید، ارتباط مستقیمی با جامعه دارد. نيروي انتظامي در كنترل و پيشگيري انحرافات و جرائم جامعه جايگاه مهمي دارد كه اين حجم عظيم وظايف و مأموريت‌ها، طبعاً آسيب‌هايي را متوجه كاركنان مي‌گرداند. در اين راستا برخي از كاركنان، هنگام وظايف خطير و مهم خود در راستاي ضابط بودن و هم‌چنين تأمين و حفظ نظم و امنيت، بنا به دلايلي از قبيل فرصت‌هاي مجرمانه، عدم برخورد جدي انضباطي و قضايي و عدم كنترل مناسب كاركنان و هم‌چنين اختلالات رفتاري كاركنان و كم بودن آستانه تحمل آنان درمقابل ناهنجاري‌هاي جامعه و… به رفتار و اقداماتي متوسل مي‌شوند كه به ضرب و جرح متهمان منجر مي‌شود. ضرب و جرح مظنونان و متهمان، به دست مأموران دولتی براي كشف جرم، بازجويي و گرفتن اعتراف و اقرار از آنان از فرهنگ غلط دوره طاغوت و تداوم اين امر علاوه بر اين‌كه برابر قوانين و مقررات كيفري، جزايي و حقوق شهروندي ممنوع است، سبب رواج بي‌نظمي و قانون شكني در سازمان پليس و مسبب بروز نارضايتي مردم از عملكرد حافظان جان، مال و ناموس مردم مي‌شود و تكدر خاطر مسئولان نظام را نيز در پي خواهد داشت. دستیابی به آمار، ارقام دقیق و واقعی این معضل و جرم ناپسند، هم‌چنين ابعاد و گستردگي آن به دليل انکار يا کتمان آن از سوی مرتکبان، عدم اعلام توسط برخي بزه دیدگان، غیر علنی بودن موضوع، از بین رفتن آثار، قرائن و مستندات آن به مرور زمان و ساير دلایل ديگر، دشوار است. نتایج این پژوهش نشان می دهد، بهترین روش پیشگیری از اعمال ضرب و جرح توسط مامورین هنگام اجرای وظیفه، روش های پیشگیری اجتماع محور است. این تحقیق سعی دارد با روش میدانی مهم‌ترین علل جرم ضرب و جرح را مشخص كند تا با به کارگیری این راهکارها بتواند گام مؤثری در جهت پيشگيري و ریشه کن کردن این آسیب بردارد.

واژگان کلیدی: ضرب و جرح، نیروهای مسلح، علل وقوع جرم، پیشگیری.

 

فصل اول

«کلیات پژوهش و تعاریف»

1-1-مقدمه

قرن‌ها پیش دین مبین اسلام بر پیشگیری از هتک حرمت مؤمن و حفظ حقوق انسانی انگشت تأکید نهاده و حفظ کرامت انسان را جزو محکمات و امهات تعالیم و حیانی و آسمانی خود قرار داده ‌است(قاسمی، 1389، ص15).

رفتار پرخاشگرانه و توسل به زور(ایراد ضرب و جرح) از سوی برخی کارکنان پلیس خلاف موازین شرعی و قانونی است و نخبگان و افکار عمومی جامعه آن‌ را بر نمی‌تابند. ضرب و جرح متهمان از دیدگاه توده مردم نیز رفتاری غیر انسانی قلمداد شده و به ‌شدت مورد تقبیح قرار گرفته است. چنین رویه‌ای با شعار «پلیس جامعه محور» در تعارض آشکار است، زیرا چنین پلیسی در درون مایه خود واجد رویکرد‌های زیر است:

حفظ حقوق شهروندی و صیانت از حقوق عامه مردم؛

ارتقای سرمایه اجتماعی ناجا نزد مردم؛

انتظام ‌بخشی و حل معضلات اجتماعی با مشارکت عمومی؛

امنیت پایدار با استفاده از فناوری‌های نوین و فضای مجازی؛

قانون‌مداری و انضباط پذیری؛

اعتماد ‌افزایی حاکمیت و مردم؛

اصالت جامعه و فرد؛

پلیس پاسخ‌گو(ترویانویچ، 1383، ص 4).

پلیس اجتماع محور، را مي توان رويكردي انساني به امر پليسي كردن و پارادايمي نو در حوزه مسائل انتظامي به شمار آورد كه از دهه 1990 به راهبردي غالب در بيشتر  كشورها مبدل شده است. در اين پارادايم جديد پليس علاوه بر برخوداري از حمايت قانوني و سياسي، امنيت را با مشاركت مردم و با هدف بالا بردن احساس آرامش و رضامندي آنها تامين مي كند(سهرابي، 1384، ص138).

مدارک و شواهد تاریخی، حکایت از آن دارد که پلیس ایران برای مقابله و مهار ناهنجاری و بزه‌کاری‌های اجتماعی از خشونت استفاده می‌نموده است؛ اگرچه این روند در گذر تاریخ فراز و فرود داشته و پس از انقلاب شکوهمند اسلامی توسل به زور سیر نزولی را طی نموده است؛ ولی با گذشت بیش از سه دهه از انقلاب انتظار می‌رود که این نابهنجاری از بین برود(عبدی،1385، ص18).

در سال‌های اخیر در جهت مهارت‌افزایی کارکنان و کشف علمی جرایم، گام‌های اساسی در سازمان پلیس برداشته شده‌ است و همین تلاش موجب ضابطه‌مند شدن برخورد اغلب کارکنان با متهمان شده است؛ ولی هنوز ضعف‌هایی مشاهده می‌شود که سازمان و نگرانی مسئولان نظام را در پی دارد. داده‌های آماری و مشاهدات میدانی نشان می‌دهد که عده‌ای از کارکنان ناجا(به هر علت و دلیلی) با متهمان و مظنونان برخورد تند و خشونت‌آمیز دارند که این بدرفتاری به‌صورت ضرب و جرح نمود پیدا می‌کند. میزان ارتکاب جرم ضرب و جرح به دست کارکنان ناجا(حداقل در بعضی از رده‌ها و پلیس‌های تخصصی) فراتر از نُرم و ظرفیت جنایی بوده و پذیرفتنی نیست. چنین رفتارهایی هزینه‌ها و تبعات زیادی را بر پیکره سازمان وارد می‌کند که بعضاً جبران‌ناپذیر است. کارکنان باید توجه داشته باشند که حدود اختیارات پلیس براساس قانون تعیین شده و تخلف از قانون برای هر مقامی ممنوع و از نظر قضایی جرم تلقی می‌شود و مستحق تعقیب کیفری است(لیونز:1387، ص42).

ضرب و جرح جرمی است که علیه تمامیت جسمانی اشخاص به‌حساب می‌آید و موضوع آن «شخص» است(ولیدی، 1380، ص 27).

ضرب و جرح متهمان از جمله رفتارهای منسوخ و مغایر قانون است که تاریخ مصرف آن سپری شده و مرتکب آن، ناتوانی و فقدان تخصص خود را اثبات می‌کند. پلیس اسلامی به ‌عنوان نماد حاکمیت و سمبل اجرای قانون باید براساس استانداردهای تعریف شده، رفتار کند و الگوی پلیس اسلامی برای سایر پلیس‌های جهان باشد. قطعاً وضع موجود با وضع مطلوب و آرمانی فاصله بسیاری دارد که انتظار است این فاصله هرروز کاهش یابد تا به‌تدریج از بین برود. البته نباید اِعمال قانون، اجرای مقررات و ایفای وظیفه را با اعمال خشونت خلط کرد و اشتباه گرفت، زیرا در کلیۀ نظام‌های سیاسی و حکومتی، سازوکارهایی برای رویارویی با بزهکاران خطرناک و مجرمان حرفه‌ای پیش‌بینی شده و پلیس ایران اسلامی نیز از این قاعده مستثنی نیست(شاکری، 1381، 26).

1-2- بیان مسئله

ضرب و جرح عمدی از جمله جرایمی است که بر جسم انسان لطمه وارد می‌کند، لذا از آن به عنوان جرم علیه تمامیت جسمانی تعبیر شده است و موضوع آن را اشخاص تشکیل می‌دهند. ضرب و جرح ممکن است در دعوای خانوادگی، اختلاف بین دوستان، اختلاف مالی بین دو نفر، دعوای قومی و قبیله ای و یا ضرب و جرح توسط نیروهای نظامی و انتظامی که مورد بحث این پژوهش است اتفاق بیافتد. این جرم دو جنبه دارد که شامل جنبه عمومی و جنبه خصوصی جرم می‌شود، جنبه خصوصی قابل گذشت و جنبه عمومی غیرقابل گذشت است. اما در صورت گذشت از جنبه خصوصی، جنبه عمومی قابل تخفیف مجازات می‌باشد. ضرب و جرح عمدی ممکن است منجر به جرح، نقص عضو، قتل و… شود که هر یک خود با توجه به ارکان سه گانه هر جرم مجازات آن متفاوت است(اردبیلی، 1388، ص 12).

از نظر جامعه شناسان و جرم شناسان كيفري؛ جرم ضرب وجرح، جزو جرايمي است كه شدت و ضعف آن در نقاط مختلف و برحسب شرايط زماني و كيفري، متغير است و به لحاظ فقر فرهنگي و يا وجود نارسائي‌ها و مسائل اقتصادي و اجتماعي مشاهده مي‌شود(هرچند اين عوامل در جوامع گذشته بيش از امروز رايج بوده است)؛ ليكن امروزه نيز عوامل مختلفي چون خصوصيات قومي، شخصيتي، خصوصيات جغرافيايي، عوامل مزاجي ونيز محيط زندگي، در بروز اين جرم مؤثر مي‌باشند(همان، ص14).

در سازمان‌هاي نظامي، به لحاظ نوع مأموريت و ويژگي‌هاي ساختاري و محيطي، همواره امكان بروز پرخاشگري وجود دارد. تعارض بين شخصيت فرد به هنگام ايفاي نقش سازماني و نقش خارج از سازمان و نيز احساس ظلم و تبعيض و عدم دستيابي به انتظارات در محيط‌هاي نظامي از جمله محرك‌هاي ابراز رفتارهاي پرخاشگرانه فردي كه گاه ممكن است به جرم ضرب و جرح نيز بينجامد. به هر شكل، بروز پرخاشگري و ايراد ضرب و جرح در زمينه «روابط بين فردي درون سازماني» گاه «برون سازماني» و حتي «روابط درون فردي» كاركنان سازمان نظامي اختلال ايجاد مي‌نمايد و روابط درون سازماني را به مخاطره مي‌اندازد و به اهميت شغلي و رواني افراد سازمان نظامي خدشه وارد مي‌سازد(شاکری، 1381، ص 28).

وجود عواملی چون ضعف آموزش در ابعاد مختلف نظیر بازجویی‌ها، بکارگیری افراد جوان، کم تجربه و ناتوان در جمع آوری اطلاعات وجود حس قدرت طلبی، پایین بودن آستانه تحمل و غیره در ایجاد ضرب و جرح موثر خواهد بود والبته راهکارهایی هم مثل ارزیابی مستمر کارکنان، ارتقای بصیرت دینی، افزایش روحیه معنوی، ایجاد روحیه خود حفاظتی برخورد جدی و قاطع با کارکنان خاطی و غیره وجود دارد. لذا اين پژوهش، به بررسي علل و عوامل مؤثر در بروز جرم ايراد ضرب و جرح در نيروهاي مسلح وارائه راهكارهاي مؤثر اجرايي جهت پيشگيري از آن مي‌پردازد.

1-3- اهداف تحقیق

1. بررسی عواملی مانند عوامل درون سازماني، برون سازماني و درون فردي در بروز ایراد ضرب و جرح عمدی نیروهای مسلح علیه شهروندان.
2. بررسی تأثیر عدم آشنايي نیروهای مسلح به آئين نامه انضباطي و مجموعه قوانين و مقررات در ایراد ضرب و جرح.
3. بررسی تأثیر واگذاري مأموريت‌هاي خارج از توان به افراد و ایراد ضرب و جرح شهروندان.
4. بررسی تأثیر عدم توجه به شخصيت متقابل افراد (شخصیت روانی و درونی) داشتن روحيه پرخاشگري و ناسازگاري در سازمان در ایراد ضرب و جرح.
5. بررسی تأثیر عدم برخورد قاطع مراجع قضايي و چند گانه بودن نظرات آنان با ایراد ضرب و جرح شهروندان.
6. بررسی راهکارهای پیشگیری از ایراد ضرب و جرح نیروهای مسلح.

 

1-4- سؤالات تحقیق

1-4-1- سؤال اصلی

1- بهترين و موثرترين راهكارهاي پيشگيري از اعمال ضرب و جرح از مأموران انتظامی کدام است؟

1-3-2- سؤالات فرعی

1- آیا بین عدم آشنايي نیروهای مسلح به آئين نامه انضباطي و مجموعه قوانين و مقررات و ضرب وجرح رابطه معناداری وجود دارد؟

2- آیا بین واگذاري مأموريت‌هاي خارج از توان به افراد و ایراد ضرب و جرح شهروندان رابطه معناداری وجود دارد؟

3- آیا بین عدم توجه به شخصيت متقابل افراد(شخصیت روانی و درونی)، داشتن روحيه پرخاشگري و ناسازگاري در سازمان و ایراد ضرب و جرح رابطه معناداری وجود دارد؟

4- آیا بین عدم برخورد قاطع مراجع قضايي و چند گانه بودن نظرات آنان با ایراد ضرب و جرح شهروندان رابطه معناداری وجود دارد؟

5- علل و عوامل بروز ایراد ضرب و جرح عمدی نیروهای مسلح علیه شهروندان چه مواردی می‌تواند باشد؟

1-5- فرضیه‌های تحقیق

1-5-1- فرضیه اصلی

1- به نظر می‌رسد، پیشگیری اجتماعی از دیگر انواع پیشگیری(پیشگیری وضعی)، موثرتر است.

1-5-2- فرضیه‌های فرعی

1- بین عدم آشنايي نیروهای مسلح به آئين نامه انضباطي و مجموعه قوانين و مقررات و ضرب وجرح رابطه معناداری وجود دارد.

2- بین واگذاري مأموريت‌هاي خارج از توان به افراد و ایراد ضرب و جرح شهروندان رابطه معناداری وجود دارد.

3- بین عدم توجه به شخصيت متقابل افراد(شخصیت روانی و درونی)، داشتن روحيه پرخاشگري و ناسازگاري در سازمان و ایراد ضرب و جرح رابطه معناداری وجود دارد.

4-بین عدم برخورد قاطع مراجع قضايي، و چند گانه بودن نظرات آنان با ایراد ضرب و جرح شهروندان رابطه معناداری وجود دارد.

5- عوامل متعددی از جمله، عدم برخورد جدی انضباطی و قضایی، اختلالات رفتاری کارکنان و …..در ایراد ضرب و جرح در سازمان‌های نظامی، به لحاظ نوع مأموریت و ویژگی‌های ساختاری و محیطی، دخیل هستند.

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

تعداد صفحه : 151

قیمت : بیست و هفت هزار تومان