عنوان :  بررسی حکم شبیه سازی انسان از منظر فقه اسلامی و حقوق ایران

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد همدان

دانشکده ادبیات و علوم انسانی

 

پايان نامه جهت دریافت درجه کارشناسی ارشد M.A

رشته حقوق خصوصی

عنوان :

 بررسی حکم شبیه سازی انسان از منظر فقه اسلامی و

حقوق ایران

استاد راهنما:

جناب آقای دکتر محمد حسن اسدی  

پاییز 1393

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

«فهرست مطالب»

چکیده:. 1

مقدمه:. 2

الف- بیان مسئله:. 2

ب- اهمیت وضرورت انتخاب موضوع:. 4

ج-ادبیات یا پیشینه تحقیق:. 4

د-اهداف تحقیق:. 5

ر-سوالات تحقیق: (مساله تحقيق):. 5

ز-فرضيه‏هاي تحقیق:. 5

س-روش تحقیق:. 6

ش- ساختار یا سازماندهی:. 7

فصل نخست:. 8

کلیات شبیه سازی انسان از منظر علم پزشکی(ژنتیک). 8

1-1- شبيه سازي از ديدگاه ژنتيك. 9

1-1-1- تعاريف و اصطلاحات. 9

1-1-2- توليد مثل. 10

1-1-3- توليد مثل انسان. 11

1-1-4- مفهوم شبیه سازی (کلونینگ). 12

1-1-5- مراحل شبيه سازي. 14

1-2- تاريخچه و بازتاب جهاني. 16

1-3-  بازتاب جهاني شبيه سازي. 17

1-3-1- عكس العمل‌ها و مجامع  بين المللي. 18

1-3-2- سوابق قانونگذاري. 19

1-3-2-1- در سطح ملي. 20

1-3-2-2- در سطح بين المللي. 21

1-3-2-3- مادة 11 قطعنامه پيوست اين اعلاميه :. 21

1-4- مقايسة شبيه سازي با اهداي جنين و لقاح مصنوعی. 22

1-4-1- اهدای جنین. 22

1-4-2- لقاح مصنوعی. 25

1-4-2-1- تعریف لغوی و اصطلاحی لقاح مصنوعی:. 26

1-4-2-2- بررسی فقهی تلقیح مصنوعی. 26

1-5- آثار تلقیح مصنوعی از منظر حقوق. 29

1-5-1- منشأ انتساب فرزند به پدر. 30

1-5-2- منشأ انتساب فرزند به مادر. 31

1-5-3- نظر برگزیده در خصوص لقاح مصنوعی. 33

فصل دوم: تحلیل و ارزیابی شبيه سازي  انسان از نگاه فقه. 35

2-1- شبیه سازی از دیدگاه فقه. 36

2-1-1- دیدگاه علمای شیعه. 36

2-1-2- نظر علمای اهل سنت. 43

2-3- شبیه سازی از نظر اعتقادی و رد حرمت آن از لحاظ عقلی و نقلی   44

2-4- شبیه سازی از نظر اخلاق اسلامی. 46

2-4-1- دلایل موافقان. 46

2-4-2- دلایل مخالفان. 47

2-5-عدم تنافی شبیه‌سازی انسانی با خالقیت خداوند. 48

2-5-1-تبیین شبهه. 49

2-5-2- پاسخ به شبهه. 50

2-6-حکم فقهی شبیه‌سازی. 53

2-6-1- دیدگاه فقهای شیعه. 54

2-6-2-جواز مطلق شبیه‌سازی انسانی:. 55

2-6-3- جواز محدود شبیه‌سازی انسانی. 57

2-6-4-حرمت ثانوى شبیه‌سازی انسانی. 58

2-6-5-حرمت اوّلى شبیه‌سازی انسانی. 63

2-7-  جمع بندی مطالب فصل دوم. Error! Bookmark not defined.

فصل سوم:. 68

تحلیل شبیه سازی و مغایرت آن با خلقت آفرینش. 68

3-1- اهداف شبیه‌سازی انسانی. 69

3-2- مستندات قرآنی مخالفان شبیه‌سازی. 70

3-3- شبیه‌سازی و تناقض با خالقیت خداوند. 72

3-4- شبیه‌سازی و تضاد با اصل، سنت و قاعده‌ی زوجیت. 75

3-5- شبیه‌سازی و تناقض با سنت تنوع انسان‌ها. 77

3-6- شبیه‌سازی و اختلال در وضعیت قرابت و نسب افراد كلون شده   77

3-7- منشأ انتساب فرزند به مادر. 78

3-8- منشأ انتساب فرزند به پدر. 80

3-9- شبیه‌سازی و كرامت انسان. 81

فصل چهارم: تحلیل و ارزیابی شبيه سازي انسان از نگاه حقوق   82

4-1- احكام حقوقي طفل شبيه سازي شده:. 83

4-2- نگاهي به شبيهسازي در قانون نحوه اهداي جنين به زوجين نابارور   86

4-2-1-  تبيين قانون. 86

4-2-2- حكم كلي. 86

4-3- تكاليف زوجين گيرنده. 89

4-4- وظيفه نگهداري كودك. 89

4-5- تربيت كودك. 90

4-6- نفقه كودك. 90

4-7- رابطه نسبي فرزند شبيه سازي شده. 90

4-8- اهلیت افراد شبیه سازی شده. 92

4-8-1- اهلیت تمتع. 93

4-8-2- اهلیت استیفا. 95

4-8-2-1- صغار. 96

4-8-2-3- اشخاص غیر رشید. 97

4-8-2-4- مجانین. 98

4-9- تابعیت. 99

4-9-1- كليات موضوع تابعیت. 99

4-9-2-تابعيت افراد بر دو نوع است:. 100

4-9-3- تابعيت بر اساس قوانین ايران. 102

4-9-3-1- با فرض مشروعيت نسب. 103

4-9-3-2- با فرض رضاعي بودن قرابت. 105

نتیــجه‌گیــری:. 109

منابع و مآخذ:. 112

چکیده انگلیسی:. 116

چکیده:

شبیه سازی انسان یكی از رخدادهای عصر جدید است كه در آینده‌ی نه چندان دور، بر همه‌ی ابعاد زندگی و ساختار آینده بشر تأثیر می‌گذارد. شبیه سازی یك جاندار به مفهوم تولید آن جاندار از طریق غیرجنسی انسان به مفهوم تولید انسانی بدون لقاح اسپرم و تخمك است، شبیه سازی انسان نوظهور و نهاد حقوقی همانندسازی، کاملاً نوپا و در حال شکل گیری است. نظریات فقهی و حقوقی درباره شبیه سازی انسان، در قالب چهار نظریّه کلّی جواز مطلق، جواز محدود، حرمت ثانوی و حرمت اولی شبیه سازی انسانی قابل تقسیم است. به نظر می‌رسد بر اساس اصاله البرائه و اصاله الاباحه و قاعده «کلّ شیءٍ لک حلال حتّی تعلم أنّه حرامٌ بعینه فتدعه»، حکم اولی شبیه سازی انسانی، جواز است و دلیلی برای محدود نمودن آن وجود ندارد. دلایلی که حکم جواز را محدود می نمایند یا آن را از نظر ثانوی حرام اعلام می کنند یا حکم به حرمت اولی شبیه سازی انسانی می‌دهند، همگی قابل خدشه اند و توان مقابله با اصول اباحه و برائت را ندارند. بنابراین حکم اولی شبیه سازی مولد، از منظر فقه امامیه، جواز مطلق است. از سوی دیگر، با توجه به موادّی از قانون مدنی در باب اول از کتاب هشتم در مورد نسب مشروع و چگونگی الحاق ولد به والدین و همچنین رأی وحدت رویّه هیأت عمومی دیوانعالی کشور، درباره تحقق نسب عرفی ولد الزنا و با کشف اراده قانونگذار در این زمینه، همچنین با مراجعه به نظم عمومی و اخلاق حسنه، معلوم می‌شود که از منظر نظام حقوقی ایران شبیه‌سازی انسانی را نمی‌توان غیرمجاز اعلام نمود در این پژوهش به صورت مختصر و مجزا به موضوعات فوق پرداخته‌ایم.

واژگان کلیدی: شبیه سازی، کلونینگ، لقاح مصنوعی، نسب، تابعیت.

 

مقدمه:

الف- بیان مسئله:

مفهوم اصطلاحی شبیه سازی: شبیه سازی که به آن «کلونینگ» گفته می شود از ریشه «کلون» است که یک واژه یونانی است و معنای لغوی آن جوانه زدن و تکثیر کردن است. «کلونینگ» در علم زیست شناسی عبارت است از «تکثیر موجود زنده بدون آمیزش جنسی و فعلاً به عمل کاشت جنین در رحم اطلاق می شود که ابتدا در آزمایشگاه تولید شده باشد. فرایند تولید مثل غیرجنسی گروهی از سلو لها، مولكولها یا موجودات زنده را كه همگی از نظر ژنتیكی مشابه نیای مشترك باشند، اصطلاحاً شبیه سازی یا كلونینگ می‌گویند. كلونینگ مجموعه فرایندهای تولید یك كلون یا شبیه است. و فرایند آن به این ترتیب است که محققان ابتدا هسته های یک تخمک را با DNA   سلولهای دیگر جایگزین نموده، سپس تخمک بازسازی شده را در آزمایشگاه مورد مراقبت قرار می دهند تا تقسیم شده، به جنین تبدیل شود . چنانچه جنین مزبور در رحم کاشته شود و از آن انسانی به وجود آید، شبیه سازی مولد انسان صورت گرفته است . به زبان ساده شبیه سازی چیزی شبیه قلمه زنی در عالم گیاهان است.از قدیم الایام برای تکثیر انواع درختان گاه بذر آن را در زمین می پاشیدند و گاه از قلمه استفاده می کردند . یعنی قطعه بسیار کوچکی از بدن یک انسان را برمی دارند (غالبا قطعه ای از پوست بدن) و آن را تقویت کرده، در درون تخمک یک زن قرار می دهند . سپس آن را در رحم یک زن می کارند . این قلمه انسانی در آن محیط مساعد پرورش می‌یابد و بعد از طی دوران جنینی متولد می شود; در حالی که نه پدری داشته و نه مادری و بلکه شبیه کسی است که آن قلمه از بدن او جدا شده است; درست مانند کتابی که از آن هزار نسخه چاپ می شود که همه شبیه هم هستند. شبیه سازی انسان یكی از رخدادهای عصر جدید است كه در آینده‌ی نه چندان دور، بر همه‌ی ابعاد زندگی و ساختار آینده بشر تأثیر می‌گذارد. شبیه سازی یك جاندار به مفهوم تولید آن جاندار از طریق غیرجنسی انسان به مفهوم تولید انسانی بدون لقاح اسپرم و تخمك است. در این فرایند، ابتدا سلول «كلونسازی» است. تخمك را از جنس ماده می‌گیرند و ماده‌ی ژنتیك آن را تخلیه می‌كنند و ماده‌ی ژنتیك یكی از سلولهای پیكری جنس ماده یا جنس نر را درون آن قرار می‌دهند. شبیه سازی انسان و احتمال ایجاد نسلی كه در آن جنس واحدی به عنوان تعیین كننده‌ی خصوصیات ژنتیكی جنین و منشأ آن باشد، مباحثی را در محافل مختلف علمی موجب شده است.

از ديدگاه فقهاي اسلامي شبيه سازي انسان حرام است و آنها دلايل متعددي را عليه آن اقامه كرده‌اند. از اين ديدگاه آنها شبيه سازي انسان را به دلايل فقهي، الهياتي، اخلاقي، اجتماعي، روانشناختي و دلايل ديگر علمي حرام اعلام كرده‌اند. آنها شبيه سازي انسان را به عنوان ابزاري براي تضعيف اعتقادات مذهبي، دخالت در آفرينش خداوندي، هتك حرمت انسان، آشفتگي زندگي خانوادگي و گسست در نسب انساني قلمداد كرده‌اند. بنابراين آنها(مسيحيت كاتوليك و مسلمانان) شبيه سازي را به مثابه تولد انسان نامشروع مي‌دانند. از اين ديدگاه راي فقهاي مسلمان و كاتوليك با يكديگر يكسان است.در پژوهش پیش رو در نظر داریم که ابتدا موضوع فوق از لحاظ ژنتیکی و علمی کاملا تبیین نماییم وتمام ابعاد این موضوع را شرح داده، در ادامه موضوع را از دیدگاه فقه امامیه، اهل تسنن و حقوقدانان محترم بررسی کرده سپس وضعیت حقوقی این افراد را به طور کلی در حقوق موضوعه ایران تبیین می نماییم.

 

ب- اهمیت وضرورت انتخاب موضوع:

ضرورت این موضوع به این دلیل است که در جهان امروزی شبیه سازی انسان خواسته یا ناخواسته در دنیا رو به پیشرفت بوده لذا می‌طلبد تا با تبیین این موضوع از منظر فقه و حقوق اسلامی ابعاد مختلف آن را تحلیل نماییم و آثار این فرآیند را مورد تجزیه و تحلیل فقهی‌حقوقی قرار دهیم.

ج-ادبیات یا پیشینه تحقیق:

ایده اصلی و منشا تقکر راجع به شبیه سازی انسان وقتی شکل گرفت که یک دانشمند اسکاتلندی توانست گوسفندی بنام دالی را سال 1997 شبیه سازی کند و بدنبال آن خبر شبیه سازی انسان به نام حوا سال 2002 در امریکا توجه محافل پزشکی، سیاسی ،مذهبی و …را به خود جلب کرد هرچند این موضوع با مخالفت هایی در سراسر جهان از جمله کلیسای کاتولیک و فقهای اهل سنت در اسلام مواجه شد امام فقهای امامیه در این خصوص اجماع نداشته و نظرات متفاوتی دارند. در ایران مؤسسه رویان در این زمینه فعالیت دارد و تا بحال موفق به شبیه سازی گوسفند، گاو و بز شده است. هر چند در حوزه شبیه سازی انسان چه در ایران و چه در سایر کشورها با ملاحضاتی مواجه هستیم اما تحقیقاتی چند در حوضه فقه و حقوق در این زمینه انجام شده و تعدادی کتاب و مقاله به رشته تحریر در آمده. اما وضعیت افراد شبیه سازی شده و احوال شخصیة آنها و دیگر مسائل حقوقی بطور کامل تدوین نگردیده و با خلاء قانونی در این زمینه مواجه هستیم .اما تحقیقاتی که در این خصوص انجام شده می توان به دیدگاه اسلام پیرامون شبیه سازی اثر دکتر ساجدنیا اشاره کرد که ابعاد اخلاقی، اعتقادی و حقوقی و تفاوتهای احتمالی شیعه و سنی را مورد توجه قرار داده و در تحقیق دیگر آقای موسی دنیر شبیه سازی از دیدگاه فقه اسلامی را مورد بررسی قرار داده و فقط به بیان دیدگاه برخی از فقه های امامیه اکتفا کرده و در نهایت استفتاعات مراجع تقلید در این خصوص را بیان نموده . اما دکتر سیدحسن اسلامی شبیه سازی انسان از دیدگاه فقه اهل سنت را موضوع تحقیق خود قرار داده و به بیان دیدگاه اهل سنت در این خصوص پرداخته است.

د-اهداف تحقیق:

در انجام این پژوهش یکسری اهداف خاصی داشته که به بیان آنها خواهیم پرداخت:

1- تبیین کلی فرایند شبیه سازی از لحاظ ژنتیکی و علمی؛

2- بیان دیدگاه و نظریات فقهای امامیه و اهل سنت در این خصوص؛

3- تبیین وضعیت حقوقی افراد کلون شده با تاکید بر اصول کلی نسب و وراثت؛

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

تعداد صفحه : 123

قیمت : بیست و هفت هزار تومان